Testament na rzecz niepełnoletniej córki i wyznaczenie zarządcy
• Data: 2025-08-26 • Autor: Iryna Kowalczuk
Jestem rozwiedziony. Chciałbym sporządzić testament na rzecz niepełnoletniej córki, której opiekunem prawnym jest moja była żona. Czy mogę to zrobić tak, aby żona nie miała prawa do dysponowania majątkiem, który ewentualnie odziedziczy dziecko? Czy można ustanowić zadządcą testamentu kogoś innego?
Wyeliminowanie z zarządu majątkiem dziecka jego matki na mocy testamentu
Spadkodawca, czyli Pan, może podjąć decyzję dotyczącą wyeliminowania zarządu matki dziecka nad spadkiem odziedziczonym przez nieletniego. Co więcej, nie musi być ona w żaden sposób uzasadniona (np. jakimiś szczególnymi powodami – jak niegospodarność matki dziecka czy trwonienie przez nią majątku). Wiek dziecka nie stanowi żadnej przeszkody, jeśli chodzi o możliwość powołania go do dziedziczenia. Niepełnoletnie dziecko nie będzie mogło jednak zarządzać swoim majątkiem samodzielnie, w pełnym zakresie. Co do zasady, takim spadkiem będą zarządzać jego rodzice (o ile w chwili śmierci spadkodawcy dziecko będzie jeszcze niepełnoletnie – bo dopiero wtedy dojdzie do nabycia spadku przez spadkobierców).
Może Pan jednak wyłączyć taki spadek spod władzy matki dziecka (niepełnoletniego spadkobiercy) już wcześniej. W testamencie można bowiem zastrzec, że przedmioty przypadające dziecku z tytułu testamentu nie będą objęte zarządem sprawowanym przez matkę dziecka. Stanowi o tym art. 102 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 1964 r. nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: K.r.o.).
Zgodnie z art. 102 K.r.o. w umowie darowizny albo w testamencie można zastrzec, że przedmioty przypadające dziecku z tytułu darowizny lub testamentu nie będą objęte zarządem sprawowanym przez rodziców. W wypadku, gdy darczyńca lub spadkodawca nie wyznaczył zarządcy, zarząd sprawuje kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.
Oprócz tego może Pan zgodnie z art. 986 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie: K.c.) w testamencie powołać wykonawcę testamentu (nie może być wykonawcą testamentu, kto nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych – czyli osoba ta musi być pełnoletnia).
Kto może być wykonawcą testamentu
Wykonawcą testamentu może być osoba dowolnie wybrana przez spadkodawcę, zarówno z kręgu spadkobierców, zapisobierców, jak i spoza tego grona (a więc także osoba trzecia). Jedynym wymaganiem stawianym wykonawcy przez K.c. jest posiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych.
Dopuszczalne jest także powołanie wykonawcy testamentu z zaznaczeniem, że gdyby nie chciał on lub nie mógł wykonać związanych z tą funkcją czynności (wykonawca testamentu z ważnych powodów może być zwolniony przez sąd), to wykonawcą tym będzie inna osoba wskazana jednocześnie w testamencie (tzw. wykonawca zastępczy). W akcie notarialnym należy wskazać wykonawcę z imienia i nazwiska, a także podać imiona jego rodziców i miejsce zamieszkania. W testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego powinno unikać się sformułowań ujętych w formie nadziei lub życzenia. Oświadczenia spadkodawcy powinny zawierać sformułowania istotne dla danej czynności prawnej (oznacza to, że należy wskazać konkretnie, że wykonawca testamentu wyda nieruchomość spadkobiercy po ukończeniu przez niego pełnoletniości, np. w przypadku spadkobiercy małoletniego).
Uprawnienia zarządcze wykonawcy testamentu
Jeżeli spadkodawca nie postanowił inaczej, wykonawca testamentu powinien zarządzać majątkiem spadkowym, a następnie wydać spadkobiercom majątek spadkowy zgodnie z wolą spadkodawcy. W czasie sprawowania zarządu przez wykonawcę testamentu spadkobierca nie może bez zgody wykonawcy rozporządzać przedmiotami należącymi do spadku, może natomiast rozporządzać swoim udziałem w spadku, a także i zaciągać zobowiązania co do przedmiotów spadkowych nawet wbrew woli wykonawcy. Należy zaznaczyć, że koszty zarządu majątkiem spadkowym oraz wynagrodzenie wykonawcy testamentu należą do długów spadkowych.
Przykłady
Po rozwodzie ojciec ustanowił siostrę wykonawcą testamentu
Pan Marek, po rozwodzie z żoną, postanowił sporządzić testament, w którym cały majątek – mieszkanie, oszczędności i udziały w firmie – przekazał swojej 9-letniej córce, Julii. Chociaż była żona miała pełnię praw rodzicielskich, Marek obawiał się, że nie będzie należycie gospodarować majątkiem dziecka. W testamencie wskazał więc, że matka nie będzie sprawować zarządu nad tym majątkiem. Zamiast tego wyznaczył swoją siostrę – ciocię dziewczynki – jako zarządcę i wykonawcę testamentu. Dzięki temu, po jego śmierci, to ciotka – osoba godna zaufania – będzie czuwać nad majątkiem do czasu, aż Julia osiągnie pełnoletność.
Ojciec wyłączył matkę z zarządu odziedziczonego mieszkania
Pan Tomasz, samotnie wychowujący dziecko po rozwodzie, chciał zabezpieczyć przyszłość swojej córki, Hani. Zdecydował się sporządzić testament, w którym zapisał jej mieszkanie. Wiedział jednak, że w razie jego śmierci to była żona, jako matka dziecka, miałaby prawo do zarządzania tym lokalem – mogłaby go wynająć lub nawet sprzedać, za zgodą sądu. Tomasz nie ufał byłej partnerce, dlatego w testamencie skorzystał z przepisu art. 102 K.r.o. i wyraźnie zastrzegł, że mieszkanie ma być wyłączone spod zarządu matki. Nie wskazał zarządcy, więc po jego śmierci sąd ustanowił kuratora do zarządzania lokalem w imieniu małoletniej spadkobierczyni.
Powołanie przyjaciela jako wykonawcy testamentu i opiekuna majątku
Pan Artur, ojciec 11-letniej Niny, miał poważne obawy co do tego, jak jego była żona zarządzałaby odziedziczonym przez córkę majątkiem – w tym cennymi dziełami sztuki i samochodem zabytkowym. W testamencie nie tylko wyłączył matkę z zarządu, ale także powołał swojego wieloletniego przyjaciela – notariusza z doświadczeniem – jako wykonawcę testamentu. W testamencie określił szczegółowo, że przyjaciel ma dbać o majątek do momentu, gdy Nina osiągnie pełnoletność, a następnie przekazać jej wszystko w nienaruszonym stanie. Taki zapis nie tylko ograniczył rolę matki, ale też zagwarantował, że osoba znająca wartość i charakter majątku zadba o jego zachowanie zgodnie z wolą spadkodawcy.
Podsumowanie
Sporządzając testament na rzecz niepełnoletniego dziecka, można skutecznie zabezpieczyć jego interesy, wyłączając z zarządu majątkiem jednego z rodziców – na przykład matkę, z którą dziecko mieszka. Przepisy pozwalają nie tylko ograniczyć władzę rodzicielską w tym zakresie, ale też powołać zaufanego zarządcę lub wykonawcę testamentu. Dzięki temu spadkodawca zyskuje realny wpływ na sposób gospodarowania majątkiem do momentu osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości. To rozwiązanie daje spokój i pewność, że ostatnia wola zostanie należycie zrealizowana.
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy przy sporządzeniu testamentu dla niepełnoletniego dziecka?
Skorzystaj z naszej porady prawnej online – dowiesz się, jak skutecznie zabezpieczyć majątek dziecka, wykluczyć drugiego rodzica z zarządu oraz powołać zaufanego wykonawcę testamentu. Szybko, dyskretnie i w pełni zdalnie. Napisz do nas – pomożemy krok po kroku.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
