Ojciec przepisał cały majątek na konkubinę, co należy się dzieciom?
• Data: 2026-02-23 • Autor: Iryna Kowalczuk
Niedawno zmarł mój ojciec, a ja jestem jego jedynym dzieckiem. Ojciec przez ostatnie lata mieszkał z konkubiną, której podobno przepisał cały majątek w testamencie. Konkubina nie pokazała mi testamentu i już rozpoczęła w sądzie sprawę o spadek. Co w takiej sytuacji? Co zrobić, jeśli ojciec przepisał cały majątek na konkubinę? Czy nic mi się nie należy?
Zachowek dla córki pominiętej w testamencie
Zgodnie z przepisem art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.) „zstępnym (dzieciom, wnukom itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.
„Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”
Zachowek jest zatem roszczeniem, którego można dochodzić przed sądem, przysługującym zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, niepowołanym do dziedziczenia testamentowego wskutek pozostawienia przez spadkodawcę niekorzystnego dla nich testamentu, o wypłatę wartości części udziału spadkowego, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym (w przypadku braku testamentu).
Zobacz również: Przepisanie domu na obcą osobę
Jak obliczyć wysokość zachowku?
W zdecydowanej większości przypadków z zachowkiem mamy do czynienia przy dziedziczeniu testamentowym, to znaczy wówczas, gdy spadkodawca sporządził testament i powołał do dziedziczenia testamentowego tylko jednego krewnego, odsuwając tych pozostałych od dziedziczenia w ogóle.
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że Pani jako córce zmarłego ojca pozbawionej udziału w spadku po nim – wskutek pozostawienia przez niego niekorzystnego dla Pani testamentu – przysługuje od konkubiny zmarłego zachowek, zgodnie z cytowanym wyżej art. 991 § 1 K.c.
Aby obliczyć wysokość zachowku, należy najpierw obliczyć udział każdego ze spadkobierców przy dziedziczeniu ustawowym.
Jeżeli Pani ojciec nie sporządziłby testamentu na korzyść konkubiny, to cały spadek dziedziczyłaby Pani. Wobec tego należny zachowek po ojcu wynosi odpowiednio dla Pani albo 2/3 (1 x 2/3) – jeśli była Pani w chwili śmierci ojca trwale niezdolna do pracy, albo 1/2 (1 x 1/2) w pozostałych przypadkach.
Zwracam uwagę, że roszczenie o zachowek, tak jak każde roszczenie majątkowe (tzn. posiadające wymierną wartość materialną), podlega przedawnieniu (art. 117 § 1 K.c.). Oznacza to, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że wyraźnie zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia.
Zgodnie z przepisem art. 1007 § 1 K.c. „roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu”.
Zobacz również: Jak przepisać cały majątek na żonę?
Określenie schedy spadkowej na potrzeby obliczenia zachowku
Trzeba bowiem pamiętać, że bardzo istotne podczas ustalania zachowku jest określenie wartości schedy, od której będzie on wyliczony. Od tego zależy, jaki komu przysługuje zachowek, kto i ile ma komu dopłacić. Na tę wartość składa się nie tylko to, co spadkodawca pozostawił w chwili śmierci. Uwzględnia się także wartość darowizn i to nawet poczynionych na rzecz osób obcych.
Jak stwierdził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7.07.1964 r. (sygn. akt I CR 691/62), „wartość aktywów spadkowych równa zeru nie musi wyłączać możliwości dochodzenia zachowku przez uprawnionego. Podstawę obliczenia zachowku może bowiem wówczas stanowić wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, jeżeli zachodzą podstawy doliczenia określone w art. 993-995 K.c. Zgodnie z art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę”.
Zawsze dolicza się do wartości spadku wszystkie darowizny uczynione na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku bez względu na to, kiedy ich dokonano.
Reasumując, niewątpliwie jest Pani uprawniona do zachowku po śmierci Pani ojca. Ma Pani zatem 5 lat od otwarcia testamentu, żeby wystąpić do konkubiny z roszczeniem o zapłatę zachowku.
Powinna Pani w pierwszej kolejności sprawdzić w sądzie, czy testament został już ogłoszony i kto zgodnie z jego treścią dziedziczy oraz czy zostało już przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po Pani ojcu. Gdyby okazało się, że faktycznie cały spadek został przepisany w testamencie konkubinie Pani ojca to będzie mogła Pani wystąpić do niej z pismem o dobrowolne wypłacenie na Pani rzecz zachowku. Jeżeli konkubina się nie zgodzi to powinna Pani wnieść sprawę do sądu.
Zobacz również: Konkubinat a spadek
Przykłady
Pani Barbara z Gdyni, jedynaczka, dowiedziała się o śmierci ojca dopiero po jego pogrzebie. Przez ostatnie lata nie utrzymywała z nim bliższego kontaktu, bo jej ojciec związał się z dużo młodszą kobietą i odciął się od rodziny. Kilka tygodni po jego śmierci konkubina zmarłego złożyła w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu, w którym została wskazana jako jedyna spadkobierczyni. Barbara nie została nawet poinformowana o testamencie. Po skonsultowaniu się z prawnikiem ustaliła, że mimo braku powołania do spadku należy jej się zachowek jako córce. Wystąpiła więc do konkubiny z żądaniem zapłaty połowy wartości majątku, który przypadałby jej w przypadku dziedziczenia ustawowego. Sprawa trafiła do sądu, gdzie sąd przyznał Barbarze zachowek w wysokości 180 tysięcy złotych.
Pan Tomasz z Poznania był zaskoczony, gdy po śmierci ojca dowiedział się, że dom rodzinny i konto oszczędnościowe zostały przekazane w testamencie wyłącznie konkubinie ojca. Tomasz był jedynym dzieckiem i przez lata opiekował się ojcem, zwłaszcza w okresie jego choroby. Po śmierci ojca konkubina odmówiła mu wszelkich informacji, twierdząc, że „ojciec tak chciał”. Tomasz ustalił w sądzie, że testament faktycznie istniał i że został całkowicie pominięty. Wystąpił z roszczeniem o zachowek, ale nie mógł uzgodnić wartości majątku z konkubiną. Musiał zlecić rzeczoznawcę, który wycenił nieruchomość i oszacował ogólną schedę spadkową. Po kilku miesiącach sąd zasądził dla Tomasza zachowek w wysokości 250 tysięcy złotych.
Pani Anna z Warszawy była studentką, gdy zmarł jej ojciec. Okazało się, że cały majątek – mieszkanie, samochód i środki na koncie – odziedziczyła konkubina ojca, która przedstawiła testament sporządzony rok wcześniej. Anna nie wiedziała, że ojciec w ogóle spisał testament. Mimo młodego wieku i braku środków na proces, z pomocą organizacji zajmującej się pomocą prawną dla młodzieży, wniosła sprawę o zachowek. Ze względu na jej małoletniość w chwili otwarcia spadku (miała 17 lat), należało jej się aż 2/3 schedy ustawowej. Po dwuletnim postępowaniu sądowym, uwzględniającym również wcześniejsze darowizny ojca na rzecz konkubiny, sąd zasądził na rzecz Anny zachowek w wysokości 210 tysięcy złotych.
Podsumowanie
Nawet jeśli ojciec przepisał cały majątek na konkubinę, jako dziecko masz prawo do zachowku – czyli części wartości spadku, która należałaby Ci się przy dziedziczeniu ustawowym. Prawo to przysługuje niezależnie od treści testamentu, a roszczenie można dochodzić przez 5 lat od jego ogłoszenia. Warto jak najszybciej sprawdzić w sądzie, czy testament został otwarty, a jeśli tak – wystąpić do spadkobiercy z żądaniem wypłaty zachowku. Jeśli nie dojdzie do porozumienia, można skierować sprawę do sądu.
Oferta porad prawnych
Jeśli jesteś w podobnej sytuacji i nie wiesz, od czego zacząć – skorzystaj z naszej porady prawnej online. Prześlij nam opis swojej sprawy, a doświadczony prawnik przygotuje dla Ciebie indywidualną odpowiedź wraz z oceną Twoich praw i możliwości działania. Szybko, dyskretnie i bez wychodzenia z domu.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1964 r. sygn. akt I CR 691/62
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
Szukamy prawnika »
» Ojciec przepisał cały majątek na konkubinę, co należy się dzieciom?
» Dział spadku z podziałem majątku wspólnego małżeńskiego
» Dziedziczenie spadku po bracie
» Czy pieniądze przekazane przed śmiercią wliczają się do masy spadkowej?
» Zgłoszenie się firmy windykacyjnej po wielu latach od śmierci rodzica
