Zmiana aktu poświadczenia dziedziczenia wobec odnalezienia testamentu
• Data: 2026-03-02 • Autor: Anna Sufin
Po moim zmarłym ojcu notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia, wedle którego spadek po nim przypadł w równych częściach żonie zmarłego i synom (jestem jednym z nich). Już jednak po sporządzeniu aktu zupełnie przypadkowo odnalazłem testament taty, w którym cały spadek zapisał tylko swojej żonie – czyli naszej mamie. Ze względu na szacunek dla woli ojca chcielibyśmy przeprowadzić postępowanie sądowe w kwestii zmiany aktu poświadczenia dziedziczenia i ustalenia dziedziczenia z testamentu. Jak należy to zrobić? Czy wniosek powinniśmy złożyć wspólnie, czy powinna to zrobić tylko mama? Jakie pełnomocnictwo musiałbym mieć, żeby wniosek złożyć w imieniu mamy i reprezentować ją przed sądem? Mama jest straszą osobą, która prawie nie chodzi. Jakie opłaty wiążą się z wnioskiem?
Ujawnienie odnalezionego testamentu
Zgodnie z art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.):
„Art. 679. § 1. Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność.
§ 2. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany.
§ 3. W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
§ 4. Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio do zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia oraz do stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego.”
Zobacz również: Odrzucenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku
Wniosek o ogłoszenie testamentu oraz zmianę aktu poświadczenia dziedziczenia
Żeby zatem zainicjować postępowanie spadkowe, powinni Państwo złożyć „wniosek o ogłoszenie testamentu oraz zmianę aktu poświadczenia dziedziczenia (nabycie na podstawie testamentu własnoręcznego w miejsce spadkobrania ustawowego)”.
Wniosek taki – jak stanowi wyżej przytoczony przepis – może złożyć „każdy zainteresowany”. Spadkobiercy albo potencjalni spadkobiercy ustawowi są zainteresowanymi, bo postępowanie dotyczy ich praw i obowiązków (por. art. 510 K.p.c.). Może go złożyć zatem Pan samodzielnie – we własnym imieniu, może go złożyć samodzielnie mama, mogą go Państwo złożyć razem.
Podaje Pan, że mama nie będzie mogła działać samodzielnie w postępowaniu z racji swojego wieku. Ponieważ zstępny może być pełnomocnikiem, będzie Pan mógł być pełnomocnikiem procesowym mamy (por. art. 87 § 1 K.p.c.). Jednak pełnomocnik procesowy nie może składać oświadczeń nieprocesowych, tj. tzw. materialnych – tu: o przyjęciu spadku z testamentu, o ile o testamencie dowiedzieli się Państwo (mama) mniej niż 6 miesięcy temu. Mogliby Państwo wtedy w pełnomocnictwie wpisać, że mama udziela Panu pełnomocnictwa do występowania w swoim imieniu w sprawie wniosku o … po …, a także do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku z testamentu po (…). Takie pełnomocnictwo musiałoby jednak mieć podpis urzędowo poświadczony. Zgodnie z art. 1018 K.c.:
„Art. 1018. § 1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu jest nieważne.
§ 2. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku nie może być odwołane.
§ 3. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym.”
Zobacz również: Sprawa spadkowa w sądzie z testamentem
Pełnomocnictwo procesowe dla syna
Pełnomocnictwo procesowe może być sporządzone w zwykłej formie pisemnej, powinien je Pan załączyć do wniosku, a przy podaniu wnioskodawcy (uczestnika) wpisać, że jest to mama, reprezentowana przez Pana.
„Wniosek o wszczęcie przedmiotowego postępowania powinien odpowiadać ogólnym wymogom określonym w art. 511, a także zawierać dokładne określenie prawomocnego postanowienia mającego ulec zmianie oraz przytoczenie okoliczności oraz środków dowodowych uzasadniających twierdzenie o niezgodności takiego postanowienia z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym. W przypadku gdy wnioskodawcą jest uczestnik postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, niezbędne jest również powołanie okoliczności uzasadniających zachowanie terminu do złożenia wniosku oraz niemożności wcześniejszego powołania podstaw uzasadniających zmianę postanowienia (por. postanowienie SN z dnia 12 stycznia 1993 r., I CRN 208/92, LEX nr 146210; postanowienie SN z dnia 21 grudnia 2011 r., IV CSK 199/11, LEX nr 1131131). Nie jest konieczne natomiast ścisłe określenie żądania, gdyż w tym zakresie sąd nie jest związany treścią wniosku i ma obowiązek orzec zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.” (A. Jakubecki, Komentarz do art. 679 K.p.c., Lex).
Opłata za zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku
„W sprawie o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku pobiera się opłatę stałą, przewidzianą dla spraw o stwierdzenie nabycia spadku (por. postanowienie SN z dnia 5 maja 2000 r., III CZ 51/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 204).” (j. w.).
We wniosku powinien Pan zatem – obok wskazania daty i miejsca śmierci ojca, załączenia skróconego odpisu aktu zgonu, wskazać, że dochował Pan rocznego terminu od odnalezienia testamentu i wskazać na to dowody (np. zeznania świadków). Powinien Pan przedłożyć akt poświadczenia dziedziczenia po ojcu, a także odpis skrócony aktu małżeństwa rodziców. Oczywiście powinien Pan także załączyć testament. Musi Pan wskazać także spadkobierców ustawowych (Pana i brata), przedłożyć skrócone odpisy aktu urodzenia (choć tego sąd może tu nie wymagać – te kwestie ustalał notariusz). Wniosek należy opłacić kwotą 50 zł. Gdyby nie minęło pół roku od odnalezienia testamentu (dowiedzenia się mamy o testamencie) – dodatkowo 50 zł za złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku.
Zobacz również: Wniosek o unieważnienie wydziedziczenia
Przykłady
Po śmierci pana Tadeusza jego żona i dwoje dzieci udali się do notariusza, aby sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia. Uznano, że spadek przypadnie im w częściach równych – zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego. Kilka miesięcy później córka zmarłego, porządkując dokumenty w starym biurku ojca, natrafiła na własnoręcznie napisany i podpisany testament, w którym ojciec zapisał całe mieszkanie swojej żonie. Rodzina – szanując jego wolę – postanowiła wystąpić do sądu o zmianę aktu notarialnego. Wniosek złożyła córka, załączając testament, akt zgonu oraz skrócone akty urodzenia swoje i brata, jak również akt małżeństwa rodziców. W uzasadnieniu opisała moment znalezienia testamentu i wskazała świadków.
Pani Krystyna, starsza kobieta, nie wychodziła już z domu. Po śmierci jej męża, synowie załatwili u notariusza formalności spadkowe, obejmujące dom i działkę. Dopiero po kilku miesiącach, podczas remontu piwnicy, odkryli w zalakowanej kopercie testament, w którym ojciec zapisał cały majątek wyłącznie swojej żonie. Ponieważ ich mama nie mogła stawić się osobiście w sądzie, udzieliła jednemu z synów pełnomocnictwa z urzędowo poświadczonym podpisem. To on – jako pełnomocnik – złożył wniosek o zmianę aktu poświadczenia dziedziczenia oraz przedstawił sądowi oświadczenie mamy o przyjęciu spadku z testamentu.
W rodzinie państwa Nowickich po śmierci ojca uregulowano sprawy spadkowe u notariusza, uznając, że wdowa oraz troje dzieci dziedziczą po 1/4 udziału. Jednakże po roku od śmierci ojca najmłodszy syn, przebywający wcześniej za granicą, przywiózł ze sobą dokument, który tata przekazał mu przed śmiercią, prosząc o zachowanie w tajemnicy – był to testament, w którym zapisał cały majątek żonie. Rodzina postanowiła działać zgodnie z ostatnią wolą zmarłego. Wniosek do sądu złożyła córka, dołączając dokumenty i opisując okoliczności późniejszego ujawnienia testamentu. Sąd, po weryfikacji dowodów, zmienił pierwotne ustalenia dziedziczenia.
Podsumowanie
Odnalezienie testamentu po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia nie przekreśla możliwości uwzględnienia ostatniej woli spadkodawcy. Zgodnie z art. 679 K.p.c., każdy zainteresowany – także spadkobierca ustawowy – może złożyć do sądu wniosek o zmianę aktu poświadczenia dziedziczenia i stwierdzenie nabycia spadku zgodnie z testamentem. Wniosek taki wymaga dołączenia odpowiednich dokumentów, a jeśli składa go pełnomocnik – także właściwego pełnomocnictwa. Opłata wynosi 50 zł, a jeśli składane jest również oświadczenie o przyjęciu spadku – kolejne 50 zł. Sąd, po rozpoznaniu sprawy, może zmienić wcześniejsze ustalenia i potwierdzić dziedziczenie zgodne z testamentem.
Oferta porad prawnych
Skorzystaj z naszej porady online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Przeanalizujemy Twoją sytuację, ocenimy możliwości zmiany aktu poświadczenia dziedziczenia i pomożemy przygotować odpowiedni wniosek do sądu. Jeśli trzeba, sporządzimy również pełnomocnictwo i wskażemy dalsze kroki. Napisz do nas – odpowiedź otrzymasz jeszcze tego samego dnia!
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1993 r., I CRN 208/92
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2011 r., IV CSK 199/11
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
