Jak sformułować wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?
• Data: 2025-09-04 • Autor: Iryna Kowalczuk
Moja ciotka przed śmiercią sporządziła u notariusza testament, w którym uczyniła mnie swoim jedynym spadkobiercą. Obciążyła mnie poleceniem umożliwienia dożywotniego użytkowania mieszkania na rzecz swojego partnera. Ciotka miała dwóch braci, obaj żyją. Chciałbym przejąć spadek i ustanowić służebność na rzecz partnera ciotki (nie minęło jeszcze 6 miesięcy od jej śmierci). Notariusz, do którego się w tej sprawie zgłosiłem, polecił mi pobranie od braci ciotki danych w celu sporządzenia dokumentu. Nie mogę jednak liczyć na ich dobrą wolę. Czy w tej sytuacji powinienem złożyć do sądu rejonowego wniosek o stwierdzenie nabycia spadku? Jak on powinien zostać sformułowany? Co powinienem dołączyć? Czy powinienem powiadomić braci mojej ciotki? Czy mogą oni ubiegać się o zachowek lub jakieś inne świadczenia z mojej strony? Jak wyglądają takie postępowania i jak długo to trwa?
Jak uregulować sprawy spadkowe?
Spadek po osobie zmarłej przechodzi na spadkobierców w chwili jej śmierci. Jednakże nabycie spadku należy poświadczyć prawnie albo przed sądem, albo przed notariuszem. W jednym, jak i w drugim przypadku wnioskodawca musi wskazać imiona, nazwiska i adresy wszystkich spadkobierców, nawet tych niewymienionych w testamencie. Jeżeli kogoś celowo pominie, to osoba ta ma prawo takie postępowania unieważnić.
Są dwie możliwości, aby przeprowadzić sprawę spadkową: albo złożyć wniosek do sądu, albo przeprowadzić postępowanie u notariusza.
1. Droga sądowa.
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć każdy ze spadkobierców. Powinien on zawierać:
- imię i nazwisko, datę i miejsce śmierci spadkodawcy oraz wskazanie ostatniego miejsca jego stałego zamieszkania;
- imię, nazwisko i adres wnioskodawcy;
- wskazanie pozostałych poza wnioskodawcą uczestników postępowania o stwierdzenie nabycia spadku (osób, które mogą być spadkobiercami) – imiona, nazwiska i adresy;
- żądanie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym;
- informacje o ewentualnych testamentach pozostawionych przez zmarłego;
- informację o tym, czy poszczególni uczestnicy postępowania złożyli oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku;
- wskazanie interesu, jaki wnioskodawca ma we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku;
- uzasadnienie zawierające w szczególności opis pokrewieństwa pomiędzy spadkodawcą i uczestnikami postępowania.
Do wniosku powinny zostać dołączone następujące dokumenty:
- odpis aktu zgonu spadkodawcy;
- odpisy aktów stanu cywilnego, na podstawie których można ustalić pokrewieństwo uczestników postępowania ze zmarłym (odpisy skrócone aktu urodzenia lub odpisy skrócone aktu małżeństwa);
- testament lub testamenty, jeżeli zmarły takowe zostawił, a wnioskodawca jest w ich posiadaniu; ewentualnie należy wskazać miejsce przechowywania testamentu lub osobę, która jest w posiadaniu testamentu, jeżeli wnioskodawca posiada taką wiedzę (osoba, u której znajduje się testament, jest obowiązana złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go u notariusza);
- odpisy wniosku dla każdego z uczestników postępowania.
Zobacz również: Postępowanie spadkowe po śmierci matki
Stwierdzenie nabycia spadku
Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1026 Kodeksu cywilnego stwierdzenie nabycia spadku nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku (od dnia śmierci spadkodawcy), chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Tak więc radziłabym Panu odczekać te 6 miesięcy i dopiero wówczas złożyć wniosek do sądu.
Zgodnie z art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) właściwym do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku jest sąd rejonowy, w okręgu którego spadkodawca miał ostatnie miejsce zamieszkania. Jeżeli miejsca zamieszkania nie da się ustalić, wniosek należy złożyć w sądzie rejonowym, w okręgu którego znajduje się majątek spadkowy lub jego części. Jeżeli i ten fakt nie jest możliwy do ustalenia, wniosek należy skierować do Sądu Rejonowego dla Miasta Stołecznego Warszawy.
Wniosek podlega opłacie 50 zł. W postępowaniu wszczętym takim wnioskiem sąd bada, kto jest spadkobiercą zmarłego i stwierdza, kto i w jakiej ułamkowej części odziedziczył spadek po zmarłym.
Postępowanie spadkowe przed notariuszem
2. Postępowanie spadkowe przed notariuszem.
Aby notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia testamentowego, koniecznym jest stawienie się przed notariuszem wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi.
Również notariuszowi należy przedstawić akty stanu cywilnego – akt zgonu spadkodawcy oraz akty urodzenia bądź małżeństwa.
W pierwszej kolejności notariusz spisze protokół dziedziczenia. Notariusz ma obowiązek pouczyć stawiających się o obowiązku ujawnienia wszelkich okoliczności objętych treścią protokołu oraz o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Spadkobierca powinien złożyć u notariusza takie same dokumenty, które są niezbędne, aby sąd wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Będą to: odpis aktu zgonu spadkodawcy oraz odpis aktu urodzenia spadkobierców (w przypadku mężatek odpis aktu małżeństwa).
W protokole dziedziczenia notariusz zamieści w szczególności:
- zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez osoby biorące udział w spisywaniu protokołu;
- oświadczenie o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi;
- oświadczenie o znanych testamentach spadkodawcy lub braku takich testamentów;
- oświadczenie, że w odniesieniu do spadku nie zostało uprzednio wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i nie toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ani nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia;
- oświadczenie, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz który spośród spadkobierców powołanych do spadku z ustawy odpowiada warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego;
- oświadczenie, czy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub nie posiadał żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Rzeczypospolitej Polskiej albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą;
- oświadczenie, czy były składane oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, czy zostało wydane orzeczenie dotyczące niegodności dziedziczenia oraz czy były zawierane umowy z przyszłym spadkodawcą w przedmiocie zrzeczenia się dziedziczenia po nim;
- wzmiankę o pouczeniu przez notariusza o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.
Na podstawie protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Sporządzenie tego aktu jest możliwe jedynie, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku.
Zobacz również: Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po rodzicach
Akt poświadczenia dziedziczenia
Akt poświadczenia dziedziczenia powinien być podpisany przez wszystkich biorących udział w spisywaniu protokołu dziedziczenia i powinien zawierać m.in. dzień, miesiąc i rok oraz miejsce sporządzenia aktu, dane dotyczące notariusza i siedziby kancelarii notarialnej, dane dotyczące spadkodawcy, datę i miejsce zgonu spadkodawcy i jego ostatnie miejsce zamieszkania, wskazanie spadkobierców, którym przypadł spadek, tytuł powołania do spadku i wysokość udziałów w spadku.
Po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz zarejestruje go w elektronicznym rejestrze prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną. Spadkobierca otrzyma od notariusza wypisy z oryginalnego aktu poświadczenia dziedziczenia, które są podstawą do wykazywania prawa do spadku.
Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Maksymalna opłata notarialna za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego wynosi 50 zł. Za sporządzenie protokołu dziedziczenia maksymalna stawka to 100 zł, a za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu maksymalna stawka wynosi 50 zł. Do opłaty notarialnej należy doliczyć 23% VAT.
Wybór drogi postępowania spadkowego (przed sądem lub u notariusza) zależy tylko i wyłącznie od Pana, jednakże przed notariuszem muszą stawić się osobiście wszyscy spadkobiercy, inaczej notariusz aktu poświadczenia dziedziczenia nie spisze. Co się tyczy sądu, to od złożenia wniosku do wyznaczenia rozprawy spadkowej mija zwykle kilka miesięcy.
Jeśli chodzi o ewentualne roszczenia ze strony rodziny, informuję, że jedynie mógłby wchodzić w rachubę zachowek, ale należy się on wyłącznie małżonkowi, zstępnym i rodzicom osoby zmarłej. Rodzeństwo nie ma prawa do zachowku.
Zobacz również: Postanowienie sądu o nabyciu spadku i co dalej
Przykłady
Anna dowiedziała się o śmierci swojej babci, która zostawiła testament sporządzony własnoręcznie. W testamencie tym babcia powołała Annę do całości spadku, pomijając swoich dwóch synów, czyli wujków Anny. Kobieta obawiała się, że jeden z nich może kwestionować ważność testamentu, zwłaszcza że ten kilkakrotnie wcześniej zapowiadał, iż „nie odpuści” sprawy majątku rodzinnego. Anna zebrała potrzebne dokumenty – akt zgonu babci, testament, własny akt urodzenia oraz dane krewnych – i złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku do sądu rejonowego, wskazując, że jako wnuczka była blisko związana z babcią, a testament spełnia wszystkie wymogi formalne. W uzasadnieniu wskazała, że testament został odnaleziony dzień po śmierci babci i że nie było wcześniej innych postępowań dotyczących tego spadku. Po kilku miesiącach sąd potwierdził ważność testamentu i przyznał Annie spadek, nie stwierdzając podstaw do jego zakwestionowania.
Piotr mieszkał w Niemczech, gdy otrzymał wiadomość o śmierci swojego ojca w Polsce. Ojciec nie pozostawił testamentu, a Piotr był jego jedynym synem. Postanowił więc skorzystać z usług notariusza i sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia. Wrócił na kilka dni do Polski i umówił się na spotkanie z notariuszem. W tym samym czasie skontaktował się z kuzynką, która miała akt zgonu ojca oraz informacje o ewentualnych krewnych. Okazało się, że nikt poza Piotrem nie miał prawa dziedziczyć. Notariusz poinformował go, że jako jedyny spadkobierca może on samodzielnie przeprowadzić procedurę dziedziczenia testamentowego lub ustawowego – ale ponieważ nie było testamentu, konieczne było ustalenie wszystkich krewnych w linii ustawowej. Dzięki przedstawieniu odpowiednich dokumentów i braku jakichkolwiek sporów, notariusz w ciągu tygodnia sporządził akt poświadczenia dziedziczenia, który Piotr zarejestrował, a następnie wykorzystał do uporządkowania spraw majątkowych ojca w urzędach i bankach.
Katarzyna została wskazana w testamencie swojej matki jako jedyna spadkobierczyni, co spotkało się z niechęcią jej siostry, która nie została w nim uwzględniona. Testament był notarialny, a matka wyraźnie zaznaczyła, że pozostawia cały majątek Katarzynie, bo to ona sprawowała nad nią opiekę przez ostatnie lata. Katarzyna złożyła wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku, dołączając akt zgonu, testament, swój akt urodzenia i dane siostry jako uczestniczki postępowania. W uzasadnieniu opisała relację z matką oraz fakt istnienia testamentu. Sąd po przeprowadzeniu rozprawy – na której siostra nie zgłaszała roszczeń do zachowku – stwierdził nabycie spadku przez Katarzynę. Choć nie doszło do otwartego konfliktu, Katarzyna była przygotowana na to, że siostra może wystąpić o zachowek, jednak jako osoba dorosła i samodzielna, niepozostająca na utrzymaniu matki, nie miała do niego prawa. Sprawa zakończyła się po czterech miesiącach, a Katarzyna mogła rozpocząć proces przepisania nieruchomości i innych składników majątku.
Podsumowanie
Uregulowanie spraw spadkowych po śmierci bliskiej osoby to ważny krok, który wymaga dopełnienia formalności – przed sądem lub u notariusza. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien zawierać szczegółowe dane o spadkodawcy i spadkobiercach, a także odpowiednie dokumenty, takie jak testament czy akty stanu cywilnego. Wybór między postępowaniem sądowym a notarialnym zależy m.in. od zgodności między spadkobiercami. W przypadku testamentu notarialnego procedura może być szybsza, ale jeśli nie ma porozumienia lub są niewyjaśnione kwestie, lepszym rozwiązaniem będzie droga sądowa. Ważne też, by pamiętać, kto ma prawo do zachowku – rodzeństwo do niego nie należy.
Oferta porad prawnych
Skorzystaj z naszej porady prawnej online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Przeanalizujemy Twoją sytuację, pomożemy sporządzić wniosek do sądu, wyjaśnimy, jakie dokumenty przygotować i odpowiemy na wszystkie pytania dotyczące dziedziczenia, testamentu czy zachowku.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
