Sąd wezwał na sprawę spadkową osobę nieżyjącą – co zrobić?

Stan prawny: 16 czerwca 2026 r.

Co zrobić, gdy sąd wezwał zmarłą osobę?

Jeżeli w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd wezwał osobę nieżyjącą, nie należy tego ignorować. Najlepiej jeszcze przed rozprawą złożyć w sądzie krótkie pismo zatytułowane na przykład: „Zawiadomienie o śmierci uczestnika i wniosek o wezwanie jego następców prawnych”. Do pisma warto dołączyć odpis aktu zgonu tej osoby oraz wskazać dane osób, które po niej dziedziczą albo mogą mieć interes prawny w sprawie.

Gdy wezwanie dotyczy bezpośrednio sprawy po bracie, pomocny będzie poradnik o reakcji na wezwanie spadkowe.

Jeżeli wezwanie dotyczy Pani ojca, a jego spadkobiercami ustawowymi są Pani i siostra, warto zgłosić sądowi obie te osoby. W piśmie należy podać imiona, nazwiska, adresy do doręczeń, a jeżeli są znane także numery PESEL. Na rozprawę również warto się stawić i zabrać dokumenty, ponieważ sąd może od razu odebrać wyjaśnienia lub zobowiązać do uzupełnienia braków.

Sąd spadku nie powinien prowadzić sprawy tak, jakby zmarła osoba nadal mogła być uczestnikiem postępowania. Informacja o śmierci uczestnika zwykle prowadzi do poprawienia kręgu uczestników, wezwania właściwych osób, a w bardziej złożonych sprawach do zawieszenia postępowania do czasu wyjaśnienia następstwa prawnego.

Dlaczego sąd wzywa osoby mogące dziedziczyć?

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd wydaje postanowienie po przeprowadzeniu rozprawy. Zgodnie z art. 669 Kodeksu postępowania cywilnego wzywa na nią wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Jeżeli z dokumentów dołączonych do wniosku wynikało, że Pani ojciec mógł dziedziczyć, sąd mógł wysłać wezwanie właśnie do niego.

Jeżeli jedną z takich osób jest spadkobierca ubezwłasnowolniony, sąd musi dodatkowo uwzględnić zasady jego prawidłowej reprezentacji w sprawie.

Jednocześnie art. 670 K.p.c. nakłada na sąd obowiązek badania z urzędu, kto jest spadkobiercą. Oznacza to, że sąd nie jest bezwzględnie związany tym, kogo wskazał wnioskodawca. Jeżeli okaże się, że osoba wskazana we wniosku nie żyje, sąd powinien ustalić, czy jej udział przypadł innym osobom i czy trzeba je wezwać do udziału w sprawie. Potwierdza to także art. 677 § 1 K.p.c., zgodnie z którym sąd stwierdza nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż wskazane przez uczestników.

Jakie dokumenty złożyć w sądzie?

Najważniejszy będzie odpis aktu zgonu osoby, która została omyłkowo wezwana. Jeżeli chcecie Państwo wykazać, że po zmarłym ojcu dziedziczą córki, przydadzą się także odpisy aktów urodzenia córek, a w przypadku zmiany nazwiska po ślubie także odpis aktu małżeństwa. Jeżeli po ojcu przeprowadzono już sprawę spadkową, należy dołączyć prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli sprawa po ojcu nie została jeszcze przeprowadzona, trzeba wyraźnie napisać, że ojciec nie żyje, wskazać jego potencjalnych spadkobierców oraz poinformować sąd, czy pozostawił testament. Sąd może wtedy zdecydować, czy w tej samej sprawie da się ustalić krąg osób zainteresowanych, czy konieczne będzie wcześniejsze uregulowanie dziedziczenia po ojcu.

W praktyce warto przygotować dla sądu pismo w dwóch częściach: najpierw zawiadomienie o śmierci uczestnika, a następnie wniosek o dopuszczenie Pani i siostry do udziału w sprawie jako osób zainteresowanych. Do pisma trzeba dołączyć odpisy dokumentów i odpis pisma dla pozostałych uczestników, jeżeli sąd tego wymaga.

Czy trzeba iść na rozprawę?

Tak, w opisanej sytuacji jest to wskazane. Nawet jeżeli pismo z aktem zgonu zostało wysłane wcześniej, obecność na rozprawie pozwala szybko wyjaśnić, kiedy zmarł ojciec, kto po nim dziedziczy, czy było prowadzone postępowanie spadkowe po ojcu oraz czy są znani inni spadkobiercy albo testamenty.

Na rozprawie sąd może odebrać tak zwane zapewnienie spadkowe. Polega ono na złożeniu oświadczenia o tym, co uczestnik wie o kręgu spadkobierców oraz o testamentach. Zapewnienie spadkowe ma dla sądu istotne znaczenie, ale nie zastępuje dokumentów stanu cywilnego, jeżeli są one potrzebne do wykazania pokrewieństwa lub zgonu.

Czy potrzebna będzie oddzielna sprawa spadkowa po ojcu?

To zależy przede wszystkim od kolejności zgonów i od tego, czego dotyczy obecna sprawa. Jeżeli ojciec zmarł już po osobie, po której toczy się obecne postępowanie, co do zasady mógł nabyć udział w spadku z chwilą śmierci tamtego spadkodawcy. Wtedy jego udział przechodzi do jego własnych spadkobierców. Aby wykazać, kto wszedł w prawa ojca, sąd często oczekuje postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu albo aktu poświadczenia dziedziczenia po ojcu.

Jeżeli natomiast ojciec zmarł przed osobą, po której toczy się sprawa, nie mógł po niej dziedziczyć. Wówczas trzeba sprawdzić, czy w jego miejsce wchodzą jego zstępni, czyli na przykład dzieci. Przy dziedziczeniu ustawowym po rodzicu lub dziadku często działa zasada, że udział dziecka spadkodawcy, które nie dożyło otwarcia spadku, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przy dalszych relacjach rodzinnych zasady mogą być inne, dlatego znaczenie ma dokładne pokrewieństwo.

Sąd może zawiesić obecne postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 K.p.c., jeżeli rozstrzygnięcie zależy od wyniku innej sprawy cywilnej, na przykład od stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym ojcu. Nie jest to jednak automatyczne w każdej sprawie. Czasem sąd zobowiąże uczestników do złożenia brakujących dokumentów, czasem dopuści ich do udziału, a czasem uzna, że bez wcześniejszego postępowania po zmarłym uczestniku nie da się wydać prawidłowego postanowienia.

Transmisja i termin na przyjęcie albo odrzucenie spadku

W sprawach, w których potencjalny spadkobierca zmarł krótko po spadkodawcy, może pojawić się transmisja uregulowana w art. 1017 Kodeksu cywilnego. Chodzi o sytuację, gdy spadkobierca zmarł przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku i sam takiego oświadczenia nie złożył. Wtedy uprawnienie do złożenia oświadczenia przechodzi na jego spadkobierców.

Co do zasady oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. Jeżeli oświadczenie wymaga zezwolenia sądu, na przykład przy odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego dziecka, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania o zezwolenie.

Brak oświadczenia w terminie oznacza obecnie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Nie oznacza to jednak, że sprawę można odkładać bez ryzyka. Warto pilnować terminów zwłaszcza wtedy, gdy w spadku mogą być długi albo gdy w sprawie występują małoletni.

Gospodarstwo rolne w spadku

W pytaniu pojawia się gospodarstwo rolne o powierzchni 7 ha. W aktualnych sprawach samo to, że przedmiotem spadku jest gospodarstwo rolne, nie oznacza automatycznie szczególnego kręgu spadkobierców ani konieczności wykazywania kwalifikacji rolniczych przy stwierdzeniu nabycia spadku. Sąd ustala przede wszystkim, kto dziedziczy po spadkodawcy na podstawie ustawy lub testamentu.

Niezależnie od charakteru majątku trzeba jeszcze ustalić, jaki sąd jest właściwy w sprawie spadkowej, ponieważ właściwość nie wynika wyłącznie z tego, gdzie położone jest gospodarstwo.

Trzeba jednak pamiętać, że o dziedziczeniu rozstrzyga stan prawny z daty śmierci spadkodawcy. Jeżeli spadkodawca zmarł wiele lat temu, data śmierci może mieć znaczenie, ponieważ historycznie obowiązywały szczególne przepisy dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych. Ograniczenia mogą też pojawić się później, przy dziale spadku albo obrocie nieruchomością rolną, ale to jest odrębny etap od samego stwierdzenia nabycia spadku.

Ile kosztuje osobny wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?

Jeżeli okaże się, że trzeba przeprowadzić oddzielną sprawę po ojcu, opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi obecnie 100 zł. Taka sama opłata dotyczy wniosku o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Dodatkowo w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku dochodzi opłata za wpis w Rejestrze Spadkowym, obecnie 5 zł od jednego spadkodawcy.

Co powinno znaleźć się w piśmie do sądu?

Pismo do sądu nie musi być skomplikowane, ale powinno jasno wyjaśniać sytuację. Należy podać sygnaturę sprawy, oznaczyć sąd, wskazać, że osoba wezwana na rozprawę zmarła, załączyć odpis aktu zgonu oraz wnieść o wezwanie do udziału w sprawie jej następców prawnych albo osób zainteresowanych. Warto też napisać, czy po tej osobie przeprowadzono już postępowanie spadkowe.

Jeżeli Pani i siostra jesteście spadkobiercami po ojcu, możecie wprost wnieść o dopuszczenie Was do udziału w sprawie, podać adresy do doręczeń i załączyć dokumenty potwierdzające pokrewieństwo. Jeżeli nie macie jeszcze postanowienia po ojcu, można poprosić sąd o wskazanie, czy w tej sprawie wystarczą dokumenty stanu cywilnego, czy sąd oczekuje wcześniejszego uregulowania spadku po ojcu.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli sąd wezwał na sprawę spadkową osobę nieżyjącą, należy szybko poinformować sąd o jej śmierci i przedstawić odpis aktu zgonu. Warto też wskazać osoby, które mogą wejść do sprawy, oraz dołączyć dokumenty potwierdzające pokrewieństwo i ewentualne wcześniejsze stwierdzenie nabycia spadku po tej osobie.

Oddzielna sprawa spadkowa po zmarłym uczestniku może być potrzebna zwłaszcza wtedy, gdy zmarł on już po spadkodawcy i trzeba wykazać, kto przejął jego udział. Jeżeli zmarł wcześniej, należy zbadać, czy jego dzieci dziedziczą bezpośrednio w jego miejsce. W razie wątpliwości decydujące znaczenie mają daty śmierci, stopień pokrewieństwa, testamenty i dokumenty stanu cywilnego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 1015 i art. 1017.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 669, art. 670, art. 671, art. 677 oraz art. 177 § 1 pkt 1.
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398, w szczególności art. 49.
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2016 r., I CSK 807/15 - dotyczące obowiązku sądu badania z urzędu, kto jest spadkobiercą.