Spadek zagraniczny – prawo właściwe, dokumenty i formalności w Polsce

W sprawie transgranicznej nie należy zaczynać od pytania: „gdzie leży mieszkanie?”, lecz od odtworzenia całej sytuacji spadkodawcy. Trzeba ustalić, gdzie faktycznie koncentrowało się jego życie, jakie miał obywatelstwo, czy pozostawił testament z wyborem prawa, gdzie znajduje się majątek oraz jakie dokumenty zostały już wydane za granicą.

Od tych informacji zależy, czy postępowanie będzie prowadzone w Polsce, w innym państwie Unii Europejskiej czy poza systemem unijnym, a także czy polski sąd, notariusz, bank lub wydział ksiąg wieczystych zaakceptuje zagraniczny dokument bez dodatkowych formalności.

Zakres klastra „Spadki międzynarodowe” i najważniejsze pojęcia

Spadek zagraniczny to nie tylko dziedziczenie nieruchomości położonej poza Polską. Element zagraniczny występuje również wtedy, gdy spadkodawca mieszkał na stałe w innym państwie, posiadał kilka obywatelstw, sporządził testament za granicą, spadkobiercy mieszkają w różnych krajach albo zagraniczny sąd lub notariusz wydał już dokument potwierdzający prawa do spadku.

W państwach uczestniczących w unijnym systemie podstawowym aktem jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012. Stosuje się je co do zasady do dziedziczenia po osobach zmarłych 17 sierpnia 2015 r. lub później. Rozporządzenie reguluje przede wszystkim jurysdykcję, prawo właściwe, uznawanie orzeczeń i dokumentów urzędowych oraz Europejskie Poświadczenie Spadkowe. Nie obejmuje natomiast podatków, ceł, spraw małżeńskich ustrojów majątkowych ani wszystkich technicznych zasad prowadzenia rejestrów nieruchomości.

W praktyce trzeba rozróżnić trzy zagadnienia:

• jurysdykcję, czyli państwo, którego sąd lub inny organ może prowadzić sprawę;
• prawo właściwe, czyli przepisy rozstrzygające, kto dziedziczy, w jakich udziałach i na jakich zasadach odpowiada za długi;
• wykorzystanie dokumentu, czyli sposób wykazania praw spadkobiercy przed bankiem, sądem, notariuszem, urzędem lub rejestrem w innym państwie.

Te trzy kwestie mogą wskazywać na różne państwa. Polski sąd może na przykład prowadzić postępowanie, ale stosować prawo obce. Z kolei dokument wydany za granicą może być skuteczny w Polsce, choć dla wpisu do księgi wieczystej trzeba będzie spełnić polskie wymagania rejestrowe.

Zwykły pobyt i prawo właściwe

W unijnych sprawach spadkowych zasadą jest, że jurysdykcję ma sąd państwa, w którym spadkodawca miał zwykły pobyt w chwili śmierci. Co do zasady prawo tego samego państwa reguluje również dziedziczenie jako całość. Reguła ma charakter uniwersalny, dlatego sąd państwa UE może być zobowiązany do zastosowania prawa państwa spoza Unii.

Zwykły pobyt nie jest tym samym co meldunek, adres korespondencyjny ani obywatelstwo. Ocenia się całokształt życia zmarłego w latach poprzedzających śmierć i w chwili śmierci, w szczególności:

• czas i regularność pobytu w danym państwie;
• miejsce pracy lub prowadzenia działalności;
• położenie głównego mieszkania i centrum życia rodzinnego;
• powody wyjazdu i zamiar pozostania za granicą;
• więzi społeczne, ekonomiczne i administracyjne;
• częstotliwość oraz charakter powrotów do Polski.

Osoba pracująca kilka lat za granicą może nadal mieć zwykły pobyt w Polsce, jeżeli pobyt był wyraźnie czasowy, a centrum życia rodzinnego i osobistego pozostało w kraju. Może być też odwrotnie: zachowanie polskiego meldunku i obywatelstwa nie przesądzi o polskim zwykłym pobycie, jeżeli spadkodawca od dawna mieszkał, pracował i prowadził życie rodzinne w innym państwie.

Prawo właściwe dla spadku rozstrzyga zwykle między innymi o kręgu spadkobierców, kolejności dziedziczenia, udziałach, zachowku lub podobnych uprawnieniach ochronnych, przejściu praw i obowiązków, odpowiedzialności za długi oraz skutkach przyjęcia lub odrzucenia spadku. Jeżeli właściwe jest prawo obce, nie należy automatycznie stosować polskiego sześciomiesięcznego terminu na złożenie oświadczenia. Najpierw trzeba sprawdzić przepisy właściwego państwa.

Rozporządzenie przewiduje wyjątek, gdy z całokształtu okoliczności jasno wynika, że spadkodawca był w chwili śmierci wyraźnie bliżej związany z innym państwem niż państwo zwykłego pobytu. Jest to jednak wyjątek, a nie narzędzie do swobodnego wyboru korzystniejszego prawa po śmierci spadkodawcy.

Wybór prawa ojczystego w testamencie

Spadkodawca może wybrać jako prawo właściwe dla całego spadku prawo państwa, którego obywatelstwo posiada w chwili dokonywania wyboru albo w chwili śmierci. Osoba mająca kilka obywatelstw może wybrać prawo dowolnego z tych państw. Nie można natomiast wybrać dowolnego prawa tylko dlatego, że w danym kraju znajduje się nieruchomość lub mieszkają spadkobiercy.

Wybór powinien być dokonany w rozrządzeniu na wypadek śmierci, najczęściej w testamencie. Może być wyrażony wprost, na przykład przez wskazanie, że do całego dziedziczenia ma zastosowanie prawo polskie, albo wynikać jednoznacznie z treści testamentu. Najbezpieczniejsza jest wyraźna klauzula, sporządzona po analizie obywatelstwa, miejsca zamieszkania, majątku i planowanego sposobu podziału spadku.

Wybór prawa nie oznacza automatycznie wyboru sądu. Jeżeli spadkodawca mieszkał zwykle w innym państwie, tamtejszy sąd może nadal mieć jurysdykcję, choć będzie stosował wybrane prawo polskie. W określonych sytuacjach zainteresowani mogą zawrzeć umowę o wybór sądu państwa wybranego prawa albo sąd pierwotnie właściwy może odmówić jurysdykcji na rzecz lepiej usytuowanego sądu, lecz wymaga to spełnienia warunków rozporządzenia.

Przy sporządzaniu testamentu zagranicznego trzeba osobno ocenić jego formę, zdolność testowania, skuteczność wyboru prawa i treść rozrządzeń. Nawet formalnie ważny testament może wymagać tłumaczenia, uzyskania oryginału lub urzędowego odpisu oraz potwierdzenia, że nie został odwołany.

Uznawanie dokumentów i Europejskie Poświadczenie Spadkowe

W sprawach między uczestniczącymi państwami UE orzeczenie spadkowe wydane w jednym państwie jest co do zasady uznawane w innych bez potrzeby wszczynania osobnego postępowania tylko po to, aby potwierdzić jego skuteczność. Jeżeli dokument ma być podstawą egzekucji, mogą być potrzebne dodatkowe czynności przewidziane dla wykonalności.

Dokumenty urzędowe, w tym akty notarialne, mogą korzystać z ułatwień dotyczących ich przyjmowania i skutków dowodowych. Rozporządzenie nr 650/2012 znosi wymóg legalizacji lub podobnej formalności dla dokumentów wydawanych w ramach jego stosowania. Niezależnie od tego rozporządzenie (UE) 2016/1191 upraszcza obrót określonymi dokumentami urzędowymi w UE, między innymi aktami urodzenia, małżeństwa i zgonu. Dla takich dokumentów nie można żądać apostille, a wielojęzyczny formularz standardowy może ograniczyć potrzebę tłumaczenia.

Nie oznacza to, że każdy dokument zagraniczny zostanie automatycznie przyjęty w dowolnej formie. Organ może potrzebować oryginału, uwierzytelnionego odpisu, tłumaczenia przysięgłego albo formularza opisującego skutki dokumentu w państwie jego pochodzenia. W przypadku dokumentów z państw spoza unijnego systemu trzeba sprawdzić konwencje międzynarodowe i umowy dwustronne. Jeżeli państwo jest stroną konwencji haskiej z 1961 r., zazwyczaj stosuje się apostille; w innych relacjach może być wymagana legalizacja konsularna, chyba że umowa zwalnia z tych formalności.

Europejskie Poświadczenie Spadkowe (EPS) jest przeznaczone dla spadkobierców, zapisobierców, wykonawców testamentu i zarządców spadku, którzy muszą wykazać swój status lub uprawnienia w innym uczestniczącym państwie UE. Nie zastępuje dokumentów krajowych i nie jest obowiązkowe, lecz może uprościć obsługę rachunku bankowego, udziałów, nieruchomości lub innych składników majątku za granicą.

W Polsce EPS może wydać sąd rejonowy albo notariusz. Poświadczenie wywołuje skutki w innych uczestniczących państwach bez odrębnej procedury uznania. W obrocie używa się poświadczonych odpisów wydawanych zainteresowanym; co do zasady ich okres ważności wynosi sześć miesięcy, chyba że organ wydający wskaże w uzasadnionym przypadku dłuższy okres.

Majątek w kilku państwach oraz podatki

Zasadą unijnego prawa spadkowego jest objęcie całego spadku jednym prawem właściwym, niezależnie od tego, czy majątek znajduje się w jednym czy w kilku państwach. Jedno prawo może więc określać udziały w mieszkaniu w Polsce, rachunku w Niemczech i udziałach w spółce we Francji. Nie znosi to jednak lokalnych wymogów dotyczących rejestracji i wykonywania praw.

Przy nieruchomości w Polsce dokument spadkowy musi być odpowiedni do dokonania wpisu w księdze wieczystej, a treść prawa nabytego za granicą może wymagać dostosowania do polskiego systemu praw rzeczowych. Bank może żądać własnego zestawu dokumentów, a spółka lub rejestr przedsiębiorców może wymagać odrębnego zgłoszenia. Dlatego po ustaleniu, kto dziedziczy, trzeba sporządzić listę czynności dla każdego składnika majątku.

Podatki są odrębne od prawa właściwego dla dziedziczenia. Polska ustawa o podatku od spadków i darowizn może obejmować również rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa wykonywane za granicą, jeżeli w chwili otwarcia spadku nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu w Polsce. Jednocześnie obowiązek może powstać także w państwie położenia majątku lub zamieszkania spadkodawcy.

Najbliższa rodzina może w Polsce korzystać ze zwolnienia, jeżeli spełni warunki ustawowe i terminowo zgłosi nabycie na formularzu SD-Z2. Przy dziedziczeniu sześciomiesięczny termin liczy się co do zasady od uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku, od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo od wydania Europejskiego Poświadczenia Spadkowego. W sprawach zagranicznych trzeba ustalić, jaki dokument uruchamia termin i czy polski urząd skarbowy uzna wskazaną datę.

Podwójne opodatkowanie nie zawsze jest eliminowane automatycznie. Należy zbadać przepisy obu państw, ewentualne umowy międzynarodowe oraz możliwość uwzględnienia podatku zapłaconego za granicą. Nie warto czekać z analizą podatkową do zakończenia wszystkich formalności, ponieważ terminy podatkowe mogą biec niezależnie od sprzedaży lub faktycznego objęcia majątku.

Ścieżka decyzyjna krok po kroku

Najbezpieczniej prowadzić sprawę etapami. W pierwszej kolejności ustala się podstawy jurysdykcji i prawa właściwego, następnie kompletuje dokumenty, a dopiero potem wybiera organ i składa wniosek. Odwrócenie tej kolejności może doprowadzić do wszczęcia postępowania w niewłaściwym państwie lub przedstawienia dokumentu, który nie wywołuje oczekiwanych skutków.

Jakie dane ustalić

Przygotuj chronologię życia spadkodawcy z ostatnich lat przed śmiercią. Powinna obejmować państwa pobytu, adresy, zatrudnienie, działalność gospodarczą, miejsce zamieszkania małżonka i dzieci, częstotliwość powrotów do Polski oraz datę ewentualnego przeniesienia centrum życiowego.

Ustal również:

• wszystkie obywatelstwa spadkodawcy w chwili sporządzenia testamentu i w chwili śmierci;
• datę śmierci, ponieważ decyduje ona o zastosowaniu odpowiednich przepisów przejściowych;
• istnienie testamentów, umów spadkowych, zapisów i wcześniejszych oświadczeń o wyborze prawa;
• pełny krąg potencjalnych spadkobierców ustawowych i testamentowych;
• małżeński ustrój majątkowy, ponieważ najpierw może być konieczne oddzielenie majątku małżonka od spadku;
• składniki majątku i długi w każdym państwie;
• postępowania wszczęte za granicą oraz wydane już orzeczenia lub akty notarialne;
• terminy na przyjęcie, odrzucenie lub ograniczenie odpowiedzialności za długi według prawa właściwego.

Jakie dokumenty zebrać

Podstawowy zestaw dokumentów zależy od państwa i trybu sprawy, ale najczęściej potrzebne są:

• akt zgonu lub jego urzędowy odpis;
• akty urodzenia, małżeństwa i inne akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo oraz zmianę nazwiska;
• oryginał testamentu albo urzędowy wypis, wraz z informacją o jego zarejestrowaniu lub odwołaniu;
• dokumenty potwierdzające obywatelstwo spadkodawcy;
• dowody zwykłego pobytu, takie jak umowy najmu, dokumenty podatkowe, ubezpieczeniowe, pracownicze i medyczne;
• zagraniczne orzeczenia, akty poświadczenia dziedziczenia, grant of probate, letters of administration lub ich odpowiedniki;
• dokumenty dotyczące nieruchomości, rachunków, papierów wartościowych, udziałów w spółkach, pojazdów i zobowiązań;
• pełnomocnictwo w formie wymaganej przez organ, przed którym będzie używane;
• apostille, legalizację lub formularz unijny, jeżeli są wymagane;
• tłumaczenie przysięgłe dokumentów, których organ nie może przyjąć w języku obcym.

Nie zamawiaj apostille automatycznie do każdego dokumentu. Najpierw sprawdź państwo pochodzenia, rodzaj dokumentu, podstawę prawną zwolnienia oraz wymagania konkretnego organu. W UE akt zgonu może korzystać z innych ułatwień niż zagraniczne postanowienie spadkowe, testament prywatny lub dokument bankowy.

Kiedy potrzebny jest sąd, notariusz lub urząd

Sąd jest zwykle właściwą drogą, gdy istnieje spór co do testamentu, kręgu spadkobierców, zwykłego pobytu, wyboru prawa lub autentyczności dokumentów. Postępowanie sądowe jest także często praktyczniejsze, gdy trzeba stosować prawo obce, przeprowadzić dowody za granicą albo uzyskać rozstrzygnięcie możliwe do zaskarżenia przez uczestników.

Notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia lub wydać EPS, jeżeli ma do tego jurysdykcję i spełnione są warunki ustawowe. Tryb notarialny najlepiej sprawdza się wtedy, gdy krąg zainteresowanych jest znany, wszyscy wymagani uczestnicy współpracują, dokumenty są kompletne i nie ma sporu. Sam fakt, że część osób mieszka za granicą, nie wyklucza czynności notarialnej, ale sposób udziału, pełnomocnictwa i forma oświadczeń wymagają wcześniejszego uzgodnienia z konkretną kancelarią.

Urząd lub rejestr staje się potrzebny po potwierdzeniu praw do spadku. Może chodzić o urząd skarbowy, sąd wieczystoksięgowy, bank, Krajowy Rejestr Sądowy, wydział komunikacji, zagraniczny rejestr nieruchomości albo instytucję wypłacającą środki. Każdy z tych podmiotów może wymagać innego dokumentu i innego zakresu tłumaczenia.

Spadkobierca mieszkający za granicą może w wielu czynnościach sądowych i administracyjnych działać przez pełnomocnika w Polsce. Pełnomocnictwo sporządzone za granicą może jednak wymagać urzędowego poświadczenia podpisu, apostille lub legalizacji oraz tłumaczenia. Do czynności notarialnych i rozporządzenia nieruchomością forma pełnomocnictwa musi odpowiadać formie wymaganej dla danej czynności.

Najczęstsze błędy i sytuacje sporne

Uznanie obywatelstwa za jedyne kryterium. Polskie obywatelstwo nie przesądza, że sprawę prowadzi polski sąd i stosuje się polskie prawo. Może natomiast umożliwić wybór prawa polskiego w testamencie albo mieć znaczenie dla jurysdykcji subsydiarnej, gdy spadkodawca mieszkał poza Unią.

Wszczęcie dwóch postępowań bez sprawdzenia pierwszeństwa. Jeżeli sprawa toczy się już w innym uczestniczącym państwie UE, drugi sąd może być zobowiązany zawiesić postępowanie lub stwierdzić brak jurysdykcji. Przed złożeniem wniosku należy ustalić datę i zakres wcześniejszej sprawy.

Założenie, że nieruchomość zawsze podlega prawu państwa położenia. W unijnym systemie jedno prawo co do zasady obejmuje cały spadek, również nieruchomości zagraniczne. Państwo położenia nieruchomości zachowuje jednak własne zasady rejestracji i konstrukcje praw rzeczowych.

Pomijanie długów i terminów na oświadczenie. Dokument potwierdzający dziedziczenie nie rozwiązuje problemu odpowiedzialności za zobowiązania. Jeżeli właściwe jest prawo polskie, oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się zasadniczo w ciągu sześciu miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania, a brak oświadczenia oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Przy prawie obcym zasady mogą być inne.

Przedkładanie zwykłej kopii lub niepełnego tłumaczenia. Organ może odmówić dokonania wpisu albo wezwać do uzupełnienia braków, gdy dokument nie pozwala ustalić prawomocności, zakresu dziedziczenia, tożsamości spadkodawcy lub udziałów. Tłumaczenie powinno obejmować również klauzule, pieczęcie, apostille i załączniki istotne dla skutków dokumentu.

Traktowanie EPS jako dokumentu uniwersalnego na cały świat. EPS działa w uczestniczących państwach UE. Nie zastępuje procedur wymaganych w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie ani innych państwach trzecich.

Odkładanie podatków do chwili sprzedaży majątku. Obowiązek zgłoszenia nabycia może powstać znacznie wcześniej. Przekroczenie terminu może oznaczać utratę zwolnienia dla najbliższej rodziny, nawet gdy majątek znajduje się za granicą i nie został jeszcze faktycznie przejęty.

Mapa poradników szczegółowych z klastra

Ten artykuł porządkuje całą ścieżkę sprawy transgranicznej. Szczegółowe problemy dotyczące konkretnych państw, dokumentów i sytuacji zostały rozwinięte w odrębnych poradnikach:

• dziedziczenie w unii europejskiej – jurysdykcja i prawo właściwe w systemie rozporządzenia nr 650/2012;
• Europejskie Poświadczenie Spadkowe – jak je uzyskać i wykorzystać;
• spadek w Niemczech a formalności polskiego spadkobiercy;
• spadek w wielkiej brytanii – dokumenty i prawo właściwe po Brexicie;
• spadek w USA – jak polski spadkobierca może dochodzić praw;
• testament zagraniczny w Polsce – uznanie formy i skutków;
• nieruchomość w Polsce po cudzoziemcu – gdzie prowadzić spadek;
• spadkobierca mieszka za granicą – pełnomocnik, sąd i notariusz.

FAQ

Czy spadek z nieruchomością w Polsce zawsze prowadzi się w Polsce?

Nie. W sprawach objętych rozporządzeniem nr 650/2012 pierwszeństwo ma zwykle państwo ostatniego zwykłego pobytu spadkodawcy. Polska nieruchomość może jednak uzasadniać jurysdykcję subsydiarną w określonych sprawach dotyczących osób mieszkających poza Unią, a polskie formalności będą potrzebne do wpisu prawa w księdze wieczystej.

Czy polskie obywatelstwo zmarłego oznacza stosowanie prawa polskiego?

Nie automatycznie. Bez skutecznego wyboru prawa stosuje się co do zasady prawo państwa zwykłego pobytu w chwili śmierci. Polskie obywatelstwo umożliwia natomiast wybór prawa polskiego w testamencie i może mieć znaczenie dla jurysdykcji w sprawach z państwami trzecimi.

Czy wybór prawa polskiego w testamencie przenosi sprawę do Polski?

Nie zawsze. Wybór prawa i jurysdykcja to odrębne kwestie. Sąd państwa zwykłego pobytu może prowadzić sprawę i stosować prawo polskie. Przeniesienie jurysdykcji wymaga spełnienia dodatkowych warunków, na przykład odpowiedniej umowy zainteresowanych lub decyzji sądu.

Czy do zagranicznego aktu zgonu zawsze potrzebna jest apostille?

Nie. W obrocie między państwami UE akty zgonu objęte rozporządzeniem 2016/1191 są zwolnione z apostille. W relacjach z państwami trzecimi wymagania zależą od konwencji haskiej, umów dwustronnych i przepisów państwa, w którym dokument ma być użyty.

Czy Europejskie Poświadczenie Spadkowe jest obowiązkowe?

Nie. Jest dokumentem fakultatywnym, przeznaczonym do wykazywania praw w innym uczestniczącym państwie UE. Spadkobierca może posługiwać się także krajowym orzeczeniem lub aktem notarialnym, jeżeli dokument jest wystarczający dla konkretnej czynności.

Czy polski notariusz może przeprowadzić spadek z elementem zagranicznym?

Tak, jeżeli ma jurysdykcję i spełnione są warunki sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania EPS. W razie sporu, niejasnego zwykłego pobytu, braków dokumentów albo konieczności rozbudowanego postępowania dowodowego właściwsza może być droga sądowa.

Czy spadkobierca mieszkający za granicą musi przyjechać do Polski?

Nie do każdej czynności. W postępowaniu sądowym i wielu sprawach urzędowych można działać przez pełnomocnika. Czynności notarialne, oświadczenia spadkowe i rozporządzenie nieruchomością mogą jednak wymagać szczególnej formy pełnomocnictwa albo osobistego udziału.

Kiedy najbliższa rodzina składa SD-Z2?

Co do zasady w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania EPS. W sprawie zagranicznej należy ustalić, jaki dokument potwierdza nabycie dla celów polskiego podatku i od jakiej daty urząd liczy termin.

Podsumowanie

Sprawę spadkową z elementem zagranicznym należy rozpocząć od ustalenia zwykłego pobytu, obywatelstwa, testamentu i pełnej mapy majątku. Dopiero potem można prawidłowo wybrać sąd lub notariusza, ocenić prawo właściwe i zdecydować, czy potrzebne będzie EPS, uznanie dokumentu, apostille, legalizacja lub tłumaczenie.

Największe ryzyko wynika z równoległych postępowań, przeoczenia terminu na oświadczenie spadkowe albo SD-Z2 oraz założenia, że dokument skuteczny w jednym państwie automatycznie wystarczy w każdym innym. Przed pierwszym formalnym krokiem warto zestawić dokumenty i terminy dla wszystkich państw, w których znajduje się majątek lub toczą się czynności.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z 4 lipca 2012 r. w sprawie dziedziczenia i Europejskiego Poświadczenia Spadkowego.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1191 z 6 lipca 2016 r. dotyczące obrotu określonymi dokumentami urzędowymi w Unii Europejskiej.
• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie.
• Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Konwencja haska z 5 października 1961 r. znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.