Wykupione mieszkanie po ojcu a dzieci z pierwszego małżeństwa

Czy dzieci z pierwszego małżeństwa dziedziczą mieszkanie po ojcu?

Dzieci z pierwszego małżeństwa dziedziczą po ojcu tak samo jak dzieci z kolejnego małżeństwa. Jeżeli ojciec nie zostawił testamentu, do dziedziczenia ustawowego powołani są jego małżonek oraz wszystkie jego dzieci. Przy wdowie i trojgu dzieciach udział każdego spadkobiercy wynosi zasadniczo po 1/4 spadku, ponieważ udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 całości spadku.

Trzeba jednak odróżnić dziedziczenie po ojcu od prawa własności konkretnego mieszkania. Do spadku wchodzi tylko to, co należało do ojca w chwili jego śmierci. Jeżeli lokal nie był wtedy jego własnością, dzieci nie mogą żądać udziału w mieszkaniu wyłącznie dlatego, że ojciec w nim mieszkał albo był określany potocznie jako główny lokator.

W praktyce pierwsze pytanie brzmi więc nie: kto mieszkał w lokalu, ale jaki tytuł prawny istniał w dniu śmierci ojca. Inne skutki wywołuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, inne spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a jeszcze inne odrębna własność lokalu.

Sprawdzenie sprawy spadkowej po ojcu

Jeżeli po ojcu nie przeprowadzono postępowania spadkowego, można to zrobić także po wielu latach. Stwierdzenie nabycia spadku w sądzie albo akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza nie przenoszą jeszcze automatycznie własności poszczególnych rzeczy, ale potwierdzają, kto jest spadkobiercą i w jakim udziale.

Dokument potwierdzający dziedziczenie jest zwykle potrzebny do rozmów ze spółdzielnią, uzyskania dokumentów, sprawdzenia historii wkładu i ustalenia, czy w skład spadku wchodziły prawa związane z lokalem. Bez takiego dokumentu spółdzielnia może odmówić udostępnienia informacji, powołując się na brak wykazania interesu prawnego.

Warto sprawdzić Rejestr Spadkowy. Obejmuje on notarialne akty poświadczenia dziedziczenia sporządzone po 1 marca 2009 r., sądowe stwierdzenia nabycia spadku wydane po 8 września 2016 r. oraz europejskie poświadczenia spadkowe wydane w Polsce po tej dacie. Starszych spraw sądowych trzeba szukać przede wszystkim w sądzie spadku, czyli zwykle w sądzie rejonowym właściwym dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego.

Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu a spadek

Jeżeli ojcu przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, trzeba pamiętać o podstawowej zasadzie z art. 9 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych: takie prawo jest niezbywalne, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji. Nie jest więc dziedziczone tak jak własność mieszkania.

To nie wyklucza jednak roszczeń dotyczących wkładu mieszkaniowego. Jeżeli z prawem lokatorskim związany był wkład wniesiony przez ojca albo z majątku wspólnego ojca i jego żony, warto ustalić jego wysokość, daty wpłat oraz źródło pieniędzy. Wkład może być składnikiem majątkowym podlegającym rozliczeniu w ramach spadku albo rozliczeń między spadkobiercami.

Jeżeli lokatorskie prawo do lokalu przysługiwało obojgu małżonkom, art. 14 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych przewiduje szczególną regułę: po śmierci jednego z małżonków prawo przypada drugiemu małżonkowi. Przepis ten nie narusza jednak uprawnień spadkobierców do dziedziczenia wkładu. Właśnie dlatego w takich sprawach często nie chodzi o wpisanie dzieci jako współwłaścicieli mieszkania, lecz o rozliczenie wartości wkładu albo innych składników spadku.

Jeżeli chcesz szerzej sprawdzić skutki śmierci osoby uprawnionej do lokalu spółdzielczego, zobacz również: spółdzielcze prawo do lokalu.

Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

Inaczej jest, gdy ojcu w chwili śmierci przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Zgodnie z art. 17² ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych jest to prawo zbywalne, przechodzi na spadkobierców i podlega egzekucji. Jest ograniczonym prawem rzeczowym, a więc może wchodzić do spadku.

Jeżeli takie prawo należało do ojca albo do majątku wspólnego ojca i macochy, dzieci mogły nabyć udziały w spadku po ojcu. Późniejsze przekształcenie lokalu w odrębną własność przez jedną osobę wymagałoby wtedy szczegółowego zbadania dokumentów: zaświadczeń spółdzielni, aktu notarialnego, księgi wieczystej, zgód, oświadczeń spadkobierców i podstawy wpisu własności.

Nie można z góry przesądzić, że dzieci zawsze uzyskają udział w mieszkaniu. Jeżeli macocha była jedyną osobą uprawnioną do przekształcenia i wykupu, a środki nie pochodziły z majątku ojca ani ze spadku, lokal może należeć wyłącznie do niej. Jeżeli jednak przy wykupie wykorzystano majątek spadkowy albo pominięto prawa spadkobierców, mogą powstać roszczenia o rozliczenia, a w szczególnych sytuacjach także spór o prawidłowość nabycia lub wpisu.

Meldunek, zamieszkiwanie i wymeldowanie

Meldunek nie jest tytułem prawnym do lokalu i nie przesądza o dziedziczeniu. Brak zameldowania nie pozbawia dziecka prawa do spadku po rodzicu, a zameldowanie nie czyni nikogo właścicielem mieszkania.

Podobnie wymeldowanie ma znaczenie administracyjne i ewidencyjne, ale samo w sobie nie odbiera udziału w spadku ani roszczeń majątkowych. Jeżeli ktoś jest spadkobiercą, wynika to z ustawy, testamentu oraz dokumentu stwierdzającego dziedziczenie, a nie z meldunku.

Testament macochy a prawa dzieci męża

Testament macochy dotyczy jej majątku i wywoła skutki dopiero po jej śmierci. Dopóki macocha żyje, może testament zmienić albo odwołać. Testament nie przenosi własności za życia spadkodawcy.

Jeżeli macocha nie jest matką ani osobą, która przysposobiła dzieci swojego męża, dzieci te co do zasady nie dziedziczą po niej z ustawy i nie mają po niej prawa do zachowku. Mogłyby dziedziczyć po macosze tylko wtedy, gdy zostały powołane w jej testamencie albo gdy istnieje inna szczególna podstawa prawna.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy zamiast testamentu macocha zawarła już za życia umowę przenoszącą lokal na córkę, na przykład darowiznę, sprzedaż albo umowę dożywocia. Wtedy trzeba badać treść aktu notarialnego, datę czynności, krąg osób uprawnionych oraz ewentualne roszczenia po śmierci macochy.

Zachowek po ojcu i przedawnienie

Zachowek ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy uprawniony został pominięty w testamencie albo gdy spadkodawca za życia rozporządził majątkiem w sposób uszczuplający należny zachowek. Jeżeli ojciec nie zostawił testamentu, a dzieci dziedziczą po nim z ustawy, roszczenie o zachowek zwykle nie jest głównym narzędziem działania. Najpierw trzeba ustalić skład spadku i udziały spadkobierców.

Roszczenia o zachowek przedawniają się co do zasady z upływem 5 lat. Przy testamencie termin liczony jest od ogłoszenia testamentu, a przy roszczeniach związanych z darowiznami, zapisami windykacyjnymi lub innymi doliczeniami do substratu zachowku istotny może być termin liczony od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. Szczegółowe brzmienie reguluje art. 1007 K.c..

Po 17 latach od śmierci ojca część roszczeń może być przedawniona, ale nie oznacza to, że nie można już przeprowadzić postępowania spadkowego albo ustalić, co wchodziło do spadku. Przedawnienie wymaga jednak osobnej analizy, zwłaszcza gdy testament został ogłoszony później albo gdy dopiero niedawno ujawniono dokumenty.

Co należy sprawdzić w dokumentach?

Najważniejsze jest zebranie dokumentów, a nie opieranie się wyłącznie na rodzinnych relacjach. W szczególności warto ustalić:

• czy po ojcu wydano postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo sporządzono akt poświadczenia dziedziczenia,
• jaki tytuł prawny do lokalu istniał w dniu śmierci ojca,
• czy lokal był lokatorski, własnościowy czy stanowił już odrębną własność,
• kto wnosił wkład mieszkaniowy lub budowlany i z jakiego majątku pochodziły środki,
• na jakiej podstawie macocha wykupiła lokal i została wpisana jako właścicielka,
• czy księga wieczysta wskazuje wyłącznie macochę, czy pojawiają się wcześniejsze wpisy lub wzmianki,
• czy przy wykupie składano oświadczenia dotyczące spadkobierców albo praw osób trzecich.

Jeżeli spółdzielnia odmawia wydania dokumentów, można najpierw uzyskać dokument potwierdzający dziedziczenie po ojcu, a następnie ponowić wniosek, wskazując interes prawny w ustaleniu składników spadku i rozliczeniu wkładu.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, dlaczego w sprawach mieszkań spółdzielczych decydują dokumenty i rodzaj prawa do lokalu.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji dzieci z pierwszego małżeństwa nie mają automatycznego prawa do części mieszkania tylko dlatego, że ich ojciec mieszkał w lokalu spółdzielczym. Jeżeli macocha została jedyną właścicielką na podstawie aktu notarialnego, punktem wyjścia jest przyjęcie, że to ona widnieje jako właścicielka, dopóki dokumenty nie wykażą czegoś innego.

Największe znaczenie ma ustalenie, czy ojcu przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, udział w odrębnej własności, wkład mieszkaniowy albo roszczenie majątkowe. Dopiero po sprawdzeniu tych dokumentów można ocenić, czy dzieciom przysługuje udział w spadku, roszczenie o rozliczenie wkładu, roszczenie wobec innych spadkobierców czy też sprawa jest już praktycznie zamknięta przez upływ czasu i brak składników spadku.

FAQ

Czy dziecko z pierwszego małżeństwa dziedziczy tak samo jak dziecko z drugiego małżeństwa?

Tak. Dla dziedziczenia po ojcu nie ma znaczenia, z którego małżeństwa pochodzi dziecko. Wszystkie dzieci spadkodawcy należą do tej samej grupy spadkobierców ustawowych.

Czy brak meldunku odbiera prawo do spadku?

Nie. Meldunek nie decyduje o dziedziczeniu ani o własności mieszkania. Może mieć znaczenie administracyjne, ale nie zastępuje tytułu prawnego do lokalu.

Czy spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu wchodzi do spadku?

Nie. Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu nie przechodzi na spadkobierców. Dziedziczeniu może natomiast podlegać wkład mieszkaniowy związany z tym prawem.

Czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu jest dziedziczne?

Tak. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przechodzi na spadkobierców. Jeżeli przysługiwało ojcu w dniu śmierci, trzeba je uwzględnić przy ustalaniu składu spadku.

Czy testament macochy może pozbawić dzieci ojca praw po ojcu?

Nie. Testament macochy rozporządza jej majątkiem, a nie spadkiem po ojcu. Może jednak skutecznie przekazać jej własne prawa osobie wskazanej w testamencie, jeżeli lokal rzeczywiście należy do niej.

Co zrobić, gdy od śmierci ojca minęło kilkanaście lat?

Najpierw trzeba ustalić, czy przeprowadzono sprawę spadkową i jaki tytuł prawny do mieszkania istniał w dniu śmierci ojca. Samo stwierdzenie nabycia spadku można przeprowadzić po latach, ale część roszczeń majątkowych może być już przedawniona.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 922, art. 924, art. 926, art. 931, art. 941, art. 991 i art. 1007 - ISAP
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31, art. 33 i art. 43 - ISAP
3. Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, w szczególności art. 9, art. 14 i art. 17² - ISAP
4. Rejestr Spadkowy prowadzony w systemie Rejestry Notarialne - rejestry-notarialne.pl

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.