Czy daleka rodzina odpowiada za długi spadkowe

Kolejność dziedziczenia ustawowego i odpowiedzialność za długi

Jeżeli zmarły nie pozostawił testamentu albo testament okazał się bezskuteczny, zastosowanie ma dziedziczenie ustawowe. Oznacza to, że przepisy prawa określają kolejność osób powołanych do spadku. W pierwszej kolejności dziedziczą małżonek i dzieci, następnie – przy ich braku – rodzice, rodzeństwo oraz dalsi zstępni. W konsekwencji do dziedziczenia może zostać powołana także dalsza rodzina. Należy pamiętać, że spadek obejmuje nie tylko majątek, ale również długi. Jeżeli istnieje podejrzenie, że spadek jest zadłużony i nie zawiera żadnych aktywów, zasadnym rozwiązaniem może być jego odrzucenie.

Termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku

Zgodnie z art. 1015 §1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny:
„oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania”.

W przypadku spadków otwartych przed 18 października 2015 r. brak złożenia oświadczenia w tym terminie oznaczał proste przyjęcie spadku, także z długami. Obecnie brak oświadczenia skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, co ogranicza odpowiedzialność za długi wyłącznie do wartości czynnej spadku. Termin sześciu miesięcy ma charakter zawity i co do zasady nie podlega przywróceniu. Oświadczenie złożone po jego upływie nie wywołuje skutków prawnych. Dla zachowania terminu wystarczające jest złożenie oświadczenia przed sądem lub notariuszem albo wniesienie wniosku do sądu przed jego upływem.

Moment rozpoczęcia biegu terminu

Bardzo istotne jest, aby złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku dopiero wtedy, gdy dana osoba rzeczywiście zostanie powołana do dziedziczenia. Najpierw spadek muszą odrzucić osoby dziedziczące w kolejności wcześniejszej. Dopiero od tego momentu rozpoczyna się bieg sześciomiesięcznego terminu dla kolejnego spadkobiercy.

Potwierdza to uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt III CZP 36/18, zgodnie z którą:
„Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez osobę, w stosunku do której nie rozpoczął jeszcze biegu termin określony w art. 1015 § 1 k.c. jest bezskuteczne”.

Sąd Najwyższy wskazał również, że termin do złożenia oświadczenia rozpoczyna bieg dopiero od dnia, w którym dana osoba dowiedziała się, że w jej przypadku aktualizuje się konkretna podstawa dziedziczenia. Oznacza to, że dla jednego spadkobiercy termin ten może rozpocząć się nawet kilkukrotnie, w zależności od podstawy powołania do spadku.

Odrzucenie spadku przez osobę przebywającą za granicą

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem, przed sądem powszechnym albo przed konsulem. W przypadku przebywania za granicą praktycznym rozwiązaniem jest złożenie oświadczenia przed konsulem. Konsul potwierdza własnoręczność podpisu, a następnie oświadczenie należy przesłać do sądu spadku, czyli sądu ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, w terminie sześciu miesięcy od dnia uzyskania informacji o powołaniu do spadku. Do konsula należy stawić się osobiście z dokumentem tożsamości. Czynność ta jest odpłatna.

Ustalenie początku terminu w konkretnej sytuacji

Jeżeli po odrzuceniu spadku przez dalszego krewnego to dana osoba staje się kolejnym spadkobiercą, termin sześciu miesięcy liczy się od dnia uzyskania informacji o tym fakcie. Warto uzyskać potwierdzenie, że wcześniejszy spadkobierca rzeczywiście złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku.