Ważność testamentu własnoręcznego
• Data: 2026-04-08 • Autor: Karolina Grygorcewicz
Potrzebuję porady dotyczącej spadku. Dwa tygodnie temu zmarł nasz kuzyn, który był bezdzietnym kawalerem, jego rodzice oraz dziadkowie nie żyją. Był on jedynakiem, jego rodzice wzięli rozwód, gdy był mały, a on został z matką. Nie utrzymywał kontaktu z ojcem. Miał przyrodniego brata, z którym również się nie kontaktował. W domu kuzyna znaleźliśmy jego wolę zapisaną na kartce w zeszycie. Napisał odręcznie, iż chciałby, aby cały majątek w razie jego śmierci przejęło jego dwóch wujków na równi (wymienieni z imienia i nazwiska), a także, żeby jego przyrodni brat (wymieniony z imienia i nazwiska) nie rościł sobie praw do majątku. Kuzyn umieścił pod spodem swój podpis oraz datę sporządzenia tejże woli. Czy taka wola ma jakiekolwiek znaczenie? Po co wymieniał swego przyrodniego brata ze strony ojca, jeśli rodzice byli rozwiedzeni? Jeśli testament w tej formie jest ważny, to do kogo mamy się z nim udać? Do sądu? Do jakiegoś prawnika? Czy mamy jakoś namierzyć tego brata? Nikt nie zna jego miejsca zamieszkania.
Ważność testamentu sporządzonego odręcznie
Testament sporządzony odręcznie jest wiążący, musi jednak spełniać trzy podstawowe wymogi (art. 949 § 1 Kodeksu cywilnego):
- zostać napisany w całości pismem ręcznym przez spadkodawcę,
- powinien być podpisany przez spadkodawcę,
- musi być także opatrzony datą.
Przyrodni brat również pozostaje w kręgu spadkobierców, rodzeństwo dziedziczy wyłącznie w sytuacji, w której nie ma spadkobierców w bliższej kolejności, a więc zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków itd.) oraz rodziców. Tak więc rodzeństwo przyrodnie dziedziczy po sobie (stwierdził tak również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt III CZP 49/11).
Jeżeli jeden z rodziców spadkodawcy nie dożył otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, dziedziczy w częściach równych rodzeństwo rodzone i przyrodnie spadkodawcy. Zatem kuzyn z pewnością umieścił taki zapis w testamencie, aby nie było wątpliwości, że niejako wydziedzicza przyrodniego brata z testamentu.
Złożenie testamentu w sądzie spadku
Osoba, u której znajduje się testament lub która znajdzie testament, jest zobowiązana złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy. Nie ma obowiązku składania testamentu do sądu, jeżeli jest on u notariusza. Otwarcia i ogłoszenia testamentu dokonuje sąd lub notariusz. Po dokonaniu otwarcia i ogłoszenia testamentu powinniście Państwo złożyć wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku lub podpisać akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. W tych dokumentach sąd lub notariusz wskazują, kto jest spadkobiercą.
Myślę, że dobrze byłoby ustalić w razie czego adres przyrodniego brata Państwa kuzyna, niemniej jeśli sprawa będzie załatwiona notarialnie, nie wydaje mi się, żeby potrzebny był jego adres.
Przykłady
Przykład testamentu odręcznego: Maria postanowiła napisać własnoręczny testament, ponieważ chciała, aby jej wszystkie osobiste przedmioty trafiły do jej ulubionego wnuka, Piotra. Napisała testament własnoręcznie na kartce, opatrzyła go datą i podpisała. Po śmierci Marii jej córka znalazła testament w szufladzie biurka. Testament spełniał wszystkie wymagania: był napisany ręcznie, podpisany i opatrzony datą, więc sąd uznał go za ważny dokument.
Przykład dziedziczenia przez rodzeństwo przyrodnie: Andrzej zmarł i pozostawił po sobie majątek. Nie miał jednak dzieci, a jego rodzice nie żyli. Andrzej miał dwóch braci: Krzysztofa, który zmarł kilka lat wcześniej, oraz Janusza – przyrodniego brata, który żył. W tym przypadku, zgodnie z prawem, majątek Andrzeja miał zostać podzielony pomiędzy Krzysztofa i Janusza. Krzysztof zmarł przed Andrzejem, więc Janusz dziedziczył cały majątek w równych częściach z pozostałymi spadkobiercami, jeśli tacy byli.
Przykład złożenia testamentu u notariusza: Ewa sporządziła testament i poświadczyła go u zaufanego notariusza. Po jej śmierci testament przechowywano w kancelarii notarialnej. Dzięki temu nie było potrzeby składania go dodatkowo w sądzie spadku, ponieważ notariusz już zajmował się jego otwarciem i ogłoszeniem. Po dokonaniu tych formalności notariusz wystawił akt poświadczenia dziedziczenia, który wskazywał, że spadkobiercą była córka Ewy.
Podsumowanie
Testament sporządzony odręcznie jest ważny, jeśli spełnia trzy warunki: musi być napisany ręcznie przez spadkodawcę, podpisany i opatrzony datą. Osoba, która znajdzie testament, powinna złożyć go w sądzie spadku, chyba że jest on przechowywany u notariusza. Po otwarciu testamentu należy złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku lub podpisać akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza.
Oferta porad prawnych
Masz pytania dotyczące spraw spadkowych? Skorzystaj z naszych porad prawnych online! Nasi doświadczeni prawnicy nie tylko udzielą Ci fachowej pomocy, ale również pomogą w przygotowaniu wszelkich niezbędnych dokumentów. Skontaktuj się z nami już teraz – wypełnij formularz umieszczony pod tekstem.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt III CZP 49/11
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
