Spłata za życia zamiast spadku po śmierci
• Data: 2026-01-09 • Autor: Iryna Kowalczuk
Około 20 lat temu babcia zapisała na mnie mieszkanie w testamencie, powołując mnie do całości spadku. Babcia ma 3 synów. Obawiam się, że będą oczekiwali na zachowek z mojej strony. Jak tego uniknąć? Babcia twierdzi, że ich już spłaciła, więc spadek im się nie należy.
Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia
Podstawę prawną odpowiedzi na przedstawione przez Pani pytanie stanowi art. 1048 Kodeksu cywilnego (K.c.). Zgodnie z jego treścią „spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.
Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia to umowa, na której mocy potencjalny spadkobierca zrzeka się dziedziczenia ustawowego po swym spadkodawcy.
Umowę tę zawierają z jednej strony potencjalny spadkobierca ustawowy, z drugiej zaś – jego przyszły spadkodawca.
Zobacz również: Czy muszę spłacić siostrę?
Zrzeczenie się dziedziczenia za życia spadkobiercy
Jak zatem Pani widzi, żeby zrzec się dziedziczenia za życia Pani babci, a tym samym prawa do zachowku, musi między babcią a jej dziećmi zostać spisana umowa notarialna o zrzeczeniu się dziedziczenia.
Obejmuje ono, jak już napisałam, jedynie dziedziczenie ustawowe. Nie wyłącza zatem dziedziczenia testamentowego przez zrzekającego się. Zrzekający się może dziedziczyć na podstawie testamentu sporządzonego zarówno przed, jak i po zrzeczeniu się dziedziczenia (tak: uchwała Sądu Najwyższego z 15 maja 1972 r., sygn. akt II CRN 38/84, OSN 1972, Nr 11, poz. 197). Może też stać się zapisobiorcą testamentowym.
Skutki niezachowania przewidzianego w art. 1048 K.c. wymogu formy aktu notarialnego określa art. 73 § 2 K.c. (nieważność bezwzględna).
W każdym jednak przypadku umowa o zrzeczenie się dziedziczenia działa na korzyść jakichś osób (innych spadkobierców ustawowych lub spadkobierców testamentowych). Dopuścić więc trzeba możliwość uzależnienia skuteczności zrzeczenia się dziedziczenia od tego, czy ze zrzeczenia się dziedziczenia odniesie korzyść określona osoba.
Art. 1049 K.c. mówi, że:
„§ 1. Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej.
§ 2. Zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku”.
Zobacz również: Spłata rodzeństwa z domu
Skutki zrzeczenia się dziedziczenia
Zrzeczenie się dziedziczenia wywołuje skutki prawne w chwili śmierci spadkodawcy (otwarcia spadku). Zrzekający się lub jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku. Nie mają też prawa do zachowku po spadkodawcy.
Podsumowując, należy stwierdzić, że zrzeczenie się dziedziczenia jest najskuteczniejszym i najprostszym sposobem, aby pozbawić dzieci babci zachowku. Zrzeczenie następuje w drodze umowy, stąd też do jej zawarcia niezbędna jest wola babci i jej dzieci. Zrzec się dziedziczenia można więc w każdym czasie, a termin końcowy wyznacza chwila otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy.
Zobacz również: Skąd wziąć pieniądze na zachowek
Przykłady
Pani Irena z Gdańska, mając trójkę dzieci, jeszcze za życia zdecydowała się przekazać swoje mieszkanie córce, która przez lata się nią opiekowała. Synowie nie sprzeciwiali się temu – otrzymali bowiem wcześniej znaczne darowizny pieniężne: jeden na zakup działki, drugi na rozkręcenie firmy. Pani Irena, nie chcąc po śmierci zostawić córki w sytuacji konfliktu rodzinnego, udała się z synami do notariusza i zawarła z nimi umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. Dzięki temu, po jej śmierci, nie domagali się zachowku – uznali, że zostali już wystarczająco spłaceni i ich udział w majątku został rozliczony za życia matki.
Pan Zygmunt z Warszawy, właściciel niewielkiego domu, już w latach 90. zapisał w testamencie całość majątku swojej wnuczce, z którą był bardzo związany. Miał jednak dwóch synów, z którymi od dawna nie utrzymywał kontaktu. Obawiał się, że po jego śmierci będą się domagać zachowku, mimo że nie wspierali go ani finansowo, ani opiekuńczo. Chcąc tego uniknąć, zaproponował im oficjalne porozumienie – każdy z synów otrzymał wcześniej od ojca darowiznę w formie samochodu i pewnej sumy pieniędzy. Zgodzili się na podpisanie u notariusza umów o zrzeczenie się dziedziczenia, co ostatecznie pozwoliło przekazać dom wnuczce bez roszczeń ze strony ich ojców.
Pani Teresa z Krakowa przez lata pomagała finansowo swoim trzem synom: fundowała im edukację, dołożyła do zakupu mieszkań, pomagała spłacić kredyty. Gdy osiągnęła sędziwy wiek, zdecydowała się przepisać cały swój majątek na córkę, która od lat mieszkała z nią i opiekowała się nią na co dzień. Synowie, choć początkowo niezadowoleni z decyzji matki, zgodzili się na spotkanie u notariusza. Tam, po szczegółowym omówieniu rozliczeń z przeszłości, podpisali umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. Dzięki temu po śmierci pani Teresy nie doszło do konfliktu ani roszczeń o zachowek – uznali, że matka postąpiła sprawiedliwie, biorąc pod uwagę całokształt relacji rodzinnych i wcześniejsze wsparcie.
Podsumowanie
Jeżeli spadkodawca już za życia wyrównał swoim dzieciom udziały w majątku – poprzez darowizny, pomoc finansową czy inne formy wsparcia – najlepszym sposobem, by uniknąć przyszłych roszczeń o zachowek, jest zawarcie z nimi notarialnej umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. To jedyne skuteczne i prawnie wiążące rozwiązanie, które pozwala na spokojne przekazanie majątku wskazanej osobie, bez obaw o spory po śmierci.
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie spadku, zachowku lub umowy o zrzeczenie się dziedziczenia? Skorzystaj z naszej porady prawnej online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Prześlij opis swojej sytuacji, a doświadczony prawnik przygotuje dla Ciebie jasną i konkretną odpowiedź. Zadbaj o bezpieczeństwo prawne swojej rodziny – już dziś.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Uchwała Sądu Najwyższego z 15 maja 1972 r., sygn. akt II CRN 38/84
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
Szukamy prawnika »
» Spłata za życia zamiast spadku po śmierci
» Brak informacji o odrzuceniu spadku przez najbliższych
» Podatek od sprzedaży spadku po rodzicach
» Początek biegu terminu do przyjęcia lub odrzucenia spadku dla danego spadkobiercy
» Sprzedaż mieszkania przez spadkobierców bez przeprowadzonej sprawy spadkowej
