Początek biegu terminu do przyjęcia lub odrzucenia spadku dla danego spadkobiercy
• Data: 2025-12-29 • Autor: Izabela Nowacka-Marzeion
Niecałe sześć miesięcy temu zmarł mój żonaty brat. Właśnie otrzymałam z sądu zawiadomienie, że jego żona złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym mężu. Co powinnam zrobić, abym ja, jako spadkobierca ustawowy brata, i moja rodzina zrzekliśmy się tego spadku? Jestem mężatką, mam dwoje dorosłych dzieci w związkach i czworo wnucząt. Mam uzasadnione podejrzenia, iż brat pozostawił niespłacone długi.
Dziedziczenie ustawowe - przyjęcie lub odrzucenie spadku
Zgodnie z treścią Kodeksu cywilnego*:
„Art. 1012. Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.”
„Art. 1015. § 1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
§ 2. Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.”
Nabycie spadku jest uzależnione od woli spadkobiercy. Spadkobierca bowiem może przyjąć spadek również z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku (art. 1012, art. 1031 § 2 K.c.), bądź też – ze skutkiem, jak gdyby nie dożył chwili otwarcia spadku (art. 925, art. 1020 K.c.) – odrzucić spadek. Do przejawienia woli w tym przedmiocie prawodawca jednak zakreślił termin sześciu miesięcy liczony od chwili, w której dany spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do dziedziczenia (art. 112, art. 1015 § 1 K.c.). Oświadczenie złożone ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 73 § 2, art. 1018 § 3 K.c.) w tym terminie przed sądem lub państwowym biurem notarialnym oznacza definitywne – zgodnie z jego wolą – nabycie spadku w chwili jego otwarcia przez danego spadkobiercę.
Konsekwencje niezłożenia oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku w ustawowym terminie
Niezłożenie przed upływem terminu określonego w § 1 art. 1015 K.c. oświadczenia jest zwykle traktowane (art. 1015 § 2 zd. 2, art. 1023 K.c.) jako jednoznaczne z prostym przyjęciem spadku (art. 1015 § 2 zd. 1 K.c.). Istotne znaczenie więc ma wyjaśnienie, od jakiej chwili rozpoczyna dla danego spadkobiercy swój bieg sześciomiesięczny termin do przyjęcia lub odrzucenia spadku.
Początkiem terminu, o jakim mowa w § 1 art. 1015 K.c., jest dzień, w którym dany spadkobierca dowiedział się o tytule powołania do spadku (art. 926 K.c.). W poszczególnych sytuacjach jednak ta data może się kształtować odmiennie. Dla spadkobiercy ustawowego dzień ten jest zwykle tożsamy z dniem dowiedzenia się przezeń o śmierci spadkodawcy (art. 924, 925 K.c.), gdy już wówczas nieobca mu była znajomość stosunków rodzinnych – na których opiera się powołanie go w określonej kolejności do dziedziczenia z ustawy (art. 931 i nast. K.c.).
Rozpoczęcie biegu terminu na odrzucenie spadku
Jeżeli taki spadkobierca wiedział o istnieniu innych osób, które wyłączają go od dziedziczenia z ustawy, to omawiany termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku rozpocznie się później, to jest od dnia, w którym dowiedział się o uznaniu za niegodnego dziedziczenia spadkobiercy wyłączającego (art. 928 § 1 K.c.), czy też od dnia, w którym osoba mająca silniejsze od niego prawa spadkowe odrzuciła spadek (art. 1020 K.c.).
Rozumiem, że brat miał jeszcze dzieci. Jeśli jednak nie, to sąd może liczyć termin na odrzucenie spadku od dnia śmierci brata, bowiem razem z małżonką brata jest Pani powołana do spadku.
W innym przypadku od momentu otrzymania wiadomości o odrzuceniu spadku przez żonę brata, w ciągu 6 miesięcy powinna Pani złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku lub przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza, jeśli brat miał jakieś dobra materialne – będzie Pani dziedziczyć tylko do wysokości wartości tych dodatnich składników masy spadkowej.
W przypadku odrzucenia przez Panią spadku dochodzą do spadku Pani spadkobiercy, więc oni też muszą odrzucić spadek. A w przypadku małoletnich dzieci konieczna jest zgoda sądu rodzinnego.
* Stan prawny z sierpnia 2015 r.
Przykłady
Po śmierci swojej ciotki, pani Alina była przekonana, że nie należy do grona spadkobierców, ponieważ zmarła miała dzieci i wnuki. Minęły trzy miesiące od pogrzebu, kiedy niespodziewanie otrzymała od sądu pismo informujące, że wszystkie dzieci ciotki odrzuciły spadek z powodu ogromnych długów. Dopiero wtedy uświadomiła sobie, że z mocy ustawy staje się kolejną osobą powołaną do dziedziczenia. Od tego momentu rozpoczął się dla niej sześciomiesięczny termin na złożenie oświadczenia – mimo że od śmierci spadkodawczyni upłynęło już sporo czasu.
Pan Tomasz dowiedział się o śmierci swego brata za granicą dopiero po upływie dwóch miesięcy od faktycznego zgonu. Brat nie miał dzieci ani żony, dlatego Tomasz był powołany do spadku z ustawy. W momencie, gdy przeczytał wiadomość od kuzyna o śmierci brata i zapoznał się z aktem zgonu przesłanym pocztą, rozpoczął się dla niego sześciomiesięczny termin na podjęcie decyzji, czy spadek przyjmuje, czy odrzuca. Sąd nie liczy tego terminu od dnia śmierci brata, lecz od chwili, gdy Tomasz realnie dowiedział się o powołaniu do spadku.
Pani Krystyna, samotna emerytka, otrzymała telefon od kancelarii notarialnej, że jej kuzyn – z którym nie miała kontaktu od lat – zmarł i nie zostawił żadnych bliskich krewnych. Notariusz poinformował ją, że jako najbliższa żyjąca krewna może być spadkobierczynią. Tego dnia po raz pierwszy dowiedziała się, że może zostać powołana do spadku, a tym samym właśnie wtedy rozpoczął się jej sześciomiesięczny termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Gdyby nie telefon od notariusza, mogłaby nawet nie mieć świadomości swojej sytuacji prawnej.
Podsumowanie
Termin sześciu miesięcy na przyjęcie lub odrzucenie spadku nie zawsze liczony jest od dnia śmierci spadkodawcy, lecz od momentu, w którym dany spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu do dziedziczenia. W praktyce może to nastąpić później – np. po odrzuceniu spadku przez osoby dziedziczące w pierwszej kolejności. Złożenie oświadczenia w terminie jest kluczowe, aby uniknąć nieświadomego przyjęcia spadku z długami. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby starsze oraz rodziny z małoletnimi dziećmi, dla których odrzucenie spadku wymaga zgody sądu.
Oferta porad prawnych
Masz wątpliwości dotyczące dziedziczenia, odrzucenia spadku lub odpowiedzialności za długi spadkowe? Nie ryzykuj — skonsultuj się z prawnikiem bez wychodzenia z domu. Oferujemy szybkie, rzetelne i dyskretne porady prawne online, dostosowane do Twojej sytuacji. Napisz do nas, a prawnik odpowie na Twoje pytania i pomoże Ci podjąć właściwą decyzję.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
Szukamy prawnika »
» Spłata za życia zamiast spadku po śmierci
» Brak informacji o odrzuceniu spadku przez najbliższych
» Podatek od sprzedaży spadku po rodzicach
» Początek biegu terminu do przyjęcia lub odrzucenia spadku dla danego spadkobiercy
» Sprzedaż mieszkania przez spadkobierców bez przeprowadzonej sprawy spadkowej
