Otrzymanie części spadku od spadkobiercy z II grupy podatkowej
• Data: 2025-12-08 • Autor: Joanna Korzeniewska
Jestem jednym ze spadkobierców po zmarłym stryju, otrzymałem 1/4 spadku. Natomiast drugi stryj chce mi przekazać swoją część spadku (także 1/4). Jakie są najbardziej korzystne możliwości przekazania majątku w naszej sytuacji: darowizna, sprzedaż, inna forma – jaka? Czy należy to zrobić przed notariuszem, czy przed sądem w trakcie działu spadku? Jestem przed pierwszą rozprawą o ustalenie spadku. Stryjowi zależy, aby pozbyć się niewygodnego dla niego obciążenia. Jakie są możliwości przekazania przez stryja spadku mnie i jakie wiążą się z tym opłaty dla każdej ze stron?
Stwierdzenie nabycia spadku
W opisanej sprawie niezbędne będzie odwołanie się do przepisów Kodeksu cywilnego (K.c.). Najpierw oczywiście konieczne będzie przeprowadzenie postępowania spadkowego, co słusznie już zostało przez Państwa uczynione, gdyż bez tego niemożliwe byłyby dalsze działania. Po wydaniu przez sąd spadkowy prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez określoną grupę spadkobierców, na mocy art. 1035 K.c., powstaje pomiędzy wszystkimi spadkobiercami współwłasność w częściach ułamkowych. Własność stanowi cała masa spadkowa, a każdy ze spadkobierców ma udział w masie spadkowej. Udziałem tym może dysponować. Istnieje możliwość zbycia, odpłatnie czy też nieodpłatnie, swojego udziału w masie spadkowej. Zgodnie z art. 1051 K.c. spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek zbyć w całości lub części i to samo dotyczy udziału spadkowego.
Dział spadku
Po wydaniu przez sąd postanowienia o nabyciu spadku przez Pana i stryja konieczne będzie złożenie wniosku o dokonanie działu spadku. Opłata od takiego wniosku wynosi 500 zł, a jeśli zawiera on zgodny plan podziału, wówczas 300 zł. Gdy ma on zawierać podział spadku oraz zniesienie współwłasności, a opłata wynosi wtedy 600 zł, gdy jest zgodny plan podziału (1000 zł, gdy nie ma takiego planu). Oczywiście można starać się o zwolnienie od kosztów sądowych, gdy sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Opłatę składa wnioskodawca, sąd może podzielić koszty postępowania między uczestników, którymi są wszyscy spadkobiercy.
Inną możliwością jest zawarcie umowy o dział spadku, na podstawie art. 1037 K.c. Zgodnie z jego treścią dział spadku może nastąpić na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami lub na mocy orzeczenia sądu, a gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, wówczas musi być ona zawarta w formie aktu notarialnego. Teoretycznie nie ma więc formy, jednakże niewątpliwie dla bezpieczeństwa powinna być zawarta przynajmniej w formie pisemnej, określać wszystkie (przynajmniej te poważniejsze) składniki majątku. Gdy w grę wchodzi nieruchomość, musi być zawarta u notariusza, a wówczas niewątpliwie koszty byłyby znacznie wyższe niż sprawa w sądzie (przynajmniej jeśli majątek jest większej wartości).
Sprzedaż lub darowizna części spadku
Można również dokonać tego później, po podziale spadku, np. poprzez sprzedaż czy darowiznę. Ponownie, jeśli jest tam nieruchomość, i tak konieczny będzie udział notariusza. Jeśli nie, można to uczynić samodzielnie, spisując odpowiednią umowę. Jeśli nie ma w spadku nieruchomości, jest to rozwiązanie prostsze i tańsze, jednakże jeśli tak, wówczas zrobienie tego w sądzie jest tańsze, choć zajmie więcej czasu (nawet jeśli to będzie jedno posiedzenie prawdopodobnie trzeba będzie poczekać na wyznaczenie terminu).
Oprócz tego niewątpliwym kosztem, jaki trzeba będzie ponieść, jest podatek.
Podatek od spadków i darowizn
Zgodnie z art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn – podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy na terytorium Polski na podstawie m.in. dziedziczenia czy darowizny. Jako że chodzi o nabycie spadku czy też darowiznę (niezależnie od przypadku) od stryja, nie wchodzi w grę zwolnienie od podatku na podstawie art. 4 a ustawy (dotyczy on rodziców, małżonków, rodzeństwa, dzieci, ojczyma, macochy). Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 5 obowiązek podatkowy spoczywa na nabywcy, czy to obdarowanym, czy to spadkobiercy. Gdyby już w trakcie postępowania o dział spadku od razu również udział stryja byłby Panu przekazany, wówczas to na Panu wyłącznie ciążyłby obowiązek zapłaty podatku. Gdyby zaś dokonać najpierw działu spadku, wówczas obydwaj Panowie musieliby zapłacić, a później jeszcze raz Pan jako obdarowany, gdyby stryj podarował Panu swoją część jako darowiznę. Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.
Na podstawie art. 14 ustawy kwalifikują się Państwo do II grupy podatkowej, gdyż tam są zaliczani zstępni rodzeństwa. Zwolnione od podatku jest wówczas nabycie majątku do wartości 7276 zł.
Podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku, według następujących skal:
1) od nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej:
do 10 278 – 3%
od 10 278 do 20 556 – 308 zł 30 gr i 5% nadwyżki ponad 10 278 zł
ponad 20 556 – 822 zł 20 gr i 7% nadwyżki ponad 20 556 zł
2) od nabywców zaliczonych do II grupy podatkowej:
do 10 278 – 7%
od 10 278 do 20 556 – 719 zł 50 gr i 9% od nadwyżki ponad 10 278 zł
ponad 20 556 – 1644 zł 50 gr i 12% od nadwyżki ponad 20 556 zł
3) od nabywców zaliczonych do III grupy podatkowej:
do 10 278 – 12%
od 10 278 do 20 556 – 1233 zł 40 gr i 16% od nadwyżki ponad 10 278 zł
ponad 20 556 – 2877 zł 90 gr i 20% od nadwyżki ponad 20 556 zł
Gdyby zaś została później zawarta umowa sprzedaży, nie darowizny, wówczas trzeba sięgnąć od ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. W przypadku sprzedaży nieruchomości stawka podatku wynosi 2%, a przy innych składnikach majątkowych – 1%. Tutaj również nabywca płaci podatek.
Tak więc takie są możliwości, z których każda ma swoje wady i zalety, z każdą wiążą się określone formalności, jakich trzeba dopełnić i koszty, które trzeba ponieść.
Przykłady
Anna i jej stryj Tadeusz odziedziczyli po zmarłym dziadku po 1/4 udziału w spadku. W skład masy spadkowej wchodziła m.in. działka rekreacyjna, którą Tadeusz uważał za niepotrzebne obciążenie. Ponieważ przed nimi była dopiero sprawa o dział spadku, oboje złożyli zgodny wniosek o sądowy dział spadku, wskazując, że cały udział Tadeusza ma przypaść Annie. Sąd uwzględnił ich propozycję i działka przypadła Annie. Dzięki takiemu rozwiązaniu uniknęli podwójnego opodatkowania – w praktyce Anna zapłaciła podatek tylko raz, a Tadeusz nie musiał osobno przenosić własności. Koszt całego postępowania sądowego ograniczył się do 600 zł, ponieważ zawarli zgodny plan podziału.
Piotr otrzymał 1/4 udziału w spadku po swoim stryju, razem z drugim spadkobiercą – jego ciotką Heleną. Helena nie była zainteresowana dalszym posiadaniem swojego udziału, więc po przeprowadzeniu działu spadku w sądzie (gdzie oboje otrzymali po połowie udziałów w konkretnym majątku), zdecydowała się sprzedać Piotrowi swoją część udziału w samochodzie i udziale w nieruchomości letniskowej. Sporządzili umowę sprzedaży u notariusza – Piotr zapłacił symboliczne 10 000 zł. Ponieważ sprzedaż dotyczyła nieruchomości, konieczny był akt notarialny, a dodatkowo Piotr musiał zapłacić 2% podatku od czynności cywilnoprawnych. Choć forma ta wiązała się z kosztami notarialnymi, dla Piotra była to korzystna alternatywa, bo mógł od razu wpisać się do księgi wieczystej jako wyłączny właściciel.
Karolina i jej wuj odziedziczyli po babci wspólny spadek, przy czym każdemu przypadło po 1/3 masy spadkowej. Wuj, mieszkający na stałe za granicą, nie chciał mieć nic wspólnego z zarządzaniem nieruchomością w Polsce. Jeszcze przed działem spadku zdecydowali się zawrzeć umowę darowizny udziału spadkowego – u notariusza wuj podarował Karolinie swój udział. Z uwagi na pokrewieństwo – jako że byli w II grupie podatkowej – Karolina musiała zgłosić nabycie darowizny do urzędu skarbowego i zapłacić podatek według stawek dla II grupy, bo nie przysługiwało jej zwolnienie. Mimo dodatkowych kosztów uznała to rozwiązanie za wygodne – szybkie i formalnie zakończone już w dniu wizyty u notariusza, bez potrzeby długiego oczekiwania na sądowy dział spadku.
Podsumowanie
W sytuacji, gdy jeden ze spadkobierców z II grupy podatkowej chce przekazać swój udział w spadku innemu spadkobiercy, możliwe są różne formy prawne – darowizna, sprzedaż lub przekazanie udziału w ramach działu spadku. Każde z tych rozwiązań wiąże się z określonymi kosztami i konsekwencjami podatkowymi. Najkorzystniejszym wariantem – szczególnie przy zgodzie stron i obecności nieruchomości w spadku – często okazuje się dział spadku z jednoczesnym przeniesieniem udziału, co pozwala uniknąć dodatkowego opodatkowania i uprościć procedurę. Wybór konkretnej formy powinien być uzależniony od składu majątku, relacji między spadkobiercami oraz możliwości formalnych i finansowych stron.
Oferta porad prawnych
Masz wątpliwości dotyczące spadku, darowizny lub działu majątku? Skontaktuj się z nami i uzyskaj fachową pomoc prawną bez wychodzenia z domu. Oferujemy szybkie i rzetelne porady prawne online – wystarczy opisać swoją sprawę, a nasi prawnicy przygotują dla Ciebie indywidualną odpowiedź wraz z propozycją najlepszego rozwiązania. Wejdź na eporady24.pl i skorzystaj z wygodnej formy pomocy prawnej już dziś.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
Szukamy prawnika »
» Spłata za życia zamiast spadku po śmierci
» Brak informacji o odrzuceniu spadku przez najbliższych
» Podatek od sprzedaży spadku po rodzicach
» Początek biegu terminu do przyjęcia lub odrzucenia spadku dla danego spadkobiercy
» Sprzedaż mieszkania przez spadkobierców bez przeprowadzonej sprawy spadkowej
