List od firmy windykacyjnej po śmierci spadkodawcy – co zrobić?

Co zrobić po otrzymaniu listu od firmy windykacyjnej?

List od firmy windykacyjnej po wielu latach od śmierci ojca, matki albo innego krewnego trzeba potraktować poważnie, ale nie należy od razu uznawać długu ani podpisywać ugody. Firma windykacyjna może działać na rzecz banku albo jako nabywca wierzytelności, lecz sama informacja o zadłużeniu nie przesądza jeszcze o Twojej odpowiedzialności.

Najbezpieczniej odpowiedzieć na pismo krótko i rzeczowo. Warto zażądać w szczególności:

• wskazania wierzyciela pierwotnego i obecnego;
• kopii umowy, z której ma wynikać dług, np. umowy rachunku bankowego, debetu albo kredytu;
• pełnego wyliczenia należności głównej, odsetek i kosztów;
• daty wymagalności długu oraz informacji, czy wcześniej toczyło się postępowanie sądowe lub egzekucyjne;
• dokumentu cesji, jeżeli wierzytelność została sprzedana;
• wskazania, na jakiej podstawie firma uznaje Cię za spadkobiercę.

Nie ma obowiązku wysyłania firmie windykacyjnej prywatnych dokumentów ponad to, co jest potrzebne do wyjaśnienia sprawy. Jeżeli nie było jeszcze sprawy spadkowej, można napisać, że krąg spadkobierców nie został urzędowo potwierdzony i że na tym etapie nie uznajesz długu ani jego wysokości.

Odpowiedzialność za długi spadkowe

Długi spadkodawcy mogą przejść na spadkobierców, ale zakres odpowiedzialności zależy od tego, czy spadek został przyjęty wprost, przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, czy odrzucony. Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.

Pełne porównanie odrzucenia spadku i odpowiedzialności za kredyt znajduje się w artykule o spadku obciążonym kredytem.

Obecnie brak oświadczenia w tym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Jeżeli jednak spadkodawca zmarł przed 18 października 2015 r., trzeba sprawdzić przepisy obowiązujące w dacie otwarcia spadku. W starszym stanie prawnym brak oświadczenia co do zasady prowadził do prostego przyjęcia spadku, choć przewidziane były wyjątki.

Przy prostym przyjęciu spadku spadkobierca odpowiada za długi bez ograniczenia. Przy przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego ogranicza odpowiedzialność do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku.

Stanu czynnego spadku nie należy rozumieć jako wartości aktywów pomniejszonej o długi. Dla ustalenia podstawowego limitu odpowiedzialności znaczenie ma wartość aktywów spadku ustalona zgodnie z wykazem albo spisem inwentarza. Długi spadkowe ujawnia się w inwentarzu odrębnie; samo ich odjęcie od aktywów nie tworzy limitu odpowiedzialności.

Wykaz inwentarza powinien z należytą starannością ujawniać przedmioty należące do spadku i ich wartość, a także długi spadkowe i ich wysokość. Jeżeli po złożeniu wykazu ujawnią się wcześniej pominięte składniki albo długi, wykaz należy uzupełnić. Przy sporządzonym spisie inwentarza spadkobierca powinien spłacać długi zgodnie z tym spisem.

Znaczenie ma również art. 1032 Kodeksu cywilnego. Jeżeli spadkobierca spłacił część długów, a o innych nie wiedział i przy dołożeniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć, jego odpowiedzialność za pozostałe długi jest ograniczona do różnicy między wartością stanu czynnego spadku a wartością świadczeń już spełnionych na zaspokojenie długów. Jeżeli natomiast wiedział o innych długach albo przy należytej staranności mógł się o nich dowiedzieć, a mimo to spłacał tylko wybranych wierzycieli, może w zakresie określonym w art. 1032 § 2 Kodeksu cywilnego odpowiadać za pominięte długi także ponad wartość stanu czynnego spadku.

Odrębne i poważniejsze ryzyko powstaje wtedy, gdy spadkobierca podstępnie pominie w wykazie lub spisie przedmioty należące do spadku albo podstępnie uwzględni nieistniejące długi. W takim przypadku ograniczenie odpowiedzialności wynikające z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego może odpaść.

Do chwili działu spadku spadkobiercy odpowiadają solidarnie. Oznacza to, że wierzyciel może żądać zapłaty od wszystkich spadkobierców łącznie, od kilku z nich albo od jednego z nich, z uwzględnieniem granic odpowiedzialności danego spadkobiercy. Jeżeli jeden spadkobierca spełnił świadczenie, może żądać od pozostałych zwrotu w częściach odpowiadających wielkości ich udziałów. Po dziale spadku odpowiedzialność za długi spadkowe jest proporcjonalna do udziałów.

Czy po latach można jeszcze odrzucić spadek?

Co do zasady po upływie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania do spadku nie można już swobodnie odrzucić spadku. Nie oznacza to jednak, że każda sprawa jest zamknięta. Jeżeli spadkobierca rzeczywiście nie wiedział o śmierci spadkodawcy albo o tym, że został powołany do spadku, trzeba ustalić, kiedy rozpoczął się dla niego termin na złożenie oświadczenia.

W szczególnych przypadkach możliwe jest uchylenie się przed sądem od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie, jeżeli brak oświadczenia był wynikiem błędu lub groźby. To nie jest automatyczna procedura. Trzeba wykazać konkretne okoliczności, złożyć stosowne oświadczenie i uzyskać zatwierdzenie sądu.

Jeżeli od śmierci spadkodawcy minęło wiele lat, trzeba więc ustalić przede wszystkim datę śmierci, moment dowiedzenia się o tytule powołania, to, czy były składane oświadczenia spadkowe, czy wśród spadkobierców były osoby małoletnie oraz czy toczyło się już postępowanie spadkowe.

Ustalenie praw do spadku

Jeżeli nie było postępowania spadkowego, krąg spadkobierców można urzędowo potwierdzić na dwa podstawowe sposoby: przez sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo przez notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Dokument taki potwierdza, kto dziedziczy po zmarłym i w jakim udziale; nie jest natomiast działem spadku i nie rozdziela poszczególnych składników majątku.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się do sądu spadku. Zgodnie z art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego jest to co do zasady sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a gdy miejsca zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić – sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W braku takich podstaw sądem spadku jest Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy.

We wniosku trzeba wskazać spadkodawcę, datę i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, znanych spadkobierców ustawowych i testamentowych, informacje o testamentach oraz żądanie stwierdzenia nabycia spadku. Do wniosku dołącza się odpowiednie dokumenty, w szczególności dotyczące śmierci spadkodawcy, pokrewieństwa i testamentu, jeżeli został sporządzony. Zakres wymaganych dokumentów zależy od konkretnej sprawy.

Wierzyciel spadkodawcy również może wystąpić o stwierdzenie nabycia spadku, jeżeli ma interes prawny w ustaleniu następców zmarłego dłużnika. Dlatego po otrzymaniu listu od windykacji warto rozważyć samodzielne sprawdzenie sprawy spadkowej w sądzie, zamiast czekać wyłącznie na dalsze działania firmy windykacyjnej.

Sąd czy notariusz – jak szybciej potwierdzić dziedziczenie?

Sądowe stwierdzenie nabycia spadku jest możliwe także wtedy, gdy między spadkobiercami istnieje spór, nie wszyscy chcą współpracować albo nie ma pełnej zgody co do testamentu. Postępowanie sądowe bywa dłuższe, ale jest właściwą drogą, gdy sprawa jest niejasna.

Notarialny akt poświadczenia dziedziczenia jest zwykle szybszą drogą w sprawie niespornej. Sporządzenie aktu wymaga jednak spełnienia warunków przewidzianych w Prawie o notariacie, w tym udziału wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, oraz zgodności informacji pozwalających notariuszowi ustalić dziedziczenie. Notariusz nie rozstrzyga sporu o osobę spadkobiercy, testament ani wysokość udziałów.

Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Dodatkowo pobiera się 5 zł za wpis w Rejestrze Spadkowym. U notariusza maksymalna stawka za protokół dziedziczenia wynosi 100 zł, a za akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego albo testamentowego 50 zł. Za akt poświadczenia dziedziczenia testamentowego z zapisem windykacyjnym maksymalna stawka wynosi 100 zł. Do wynagrodzenia notariusza dochodzą należny VAT oraz koszty wypisów i ewentualnych dodatkowych czynności.

Jeżeli po potwierdzeniu dziedziczenia trzeba podzielić majątek, osobnym etapem jest dział spadku. Ma on znaczenie również dla odpowiedzialności za długi, ponieważ po dziale spadku spadkobiercy odpowiadają za długi spadkowe w stosunku do wielkości swoich udziałów.

Przedawnienie długu po zmarłym

Przedawnienie jest jednym z najważniejszych elementów do sprawdzenia po otrzymaniu listu od windykacji. Po upływie terminu przedawnienia osoba, przeciwko której przysługuje roszczenie, może co do zasady uchylić się od jego zaspokojenia. W przypadku roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego stanowi, że po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się jego zaspokojenia, przy czym w wyjątkowych przypadkach sąd może na zasadach określonych w art. 117¹ Kodeksu cywilnego nie uwzględnić upływu terminu ze względów słuszności.

Dla roszczeń wynikających ze stosunku rachunku bankowego, w tym co do zasady roszczeń związanych z debetem będącym elementem takiego stosunku, art. 731 Kodeksu cywilnego przewiduje 2-letni termin przedawnienia. Nie dotyczy to roszczeń o zwrot wkładów oszczędnościowych. Bieg przedawnienia rozpoczyna się co do zasady od dnia wymagalności roszczenia. Ponieważ termin 2-letni nie jest krótszy niż dwa lata, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego jego koniec co do zasady przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.

Jeżeli zadłużenie wynika z kredytu, pożyczki, karty kredytowej albo innego stosunku prawnego, nie można automatycznie stosować 2-letniego terminu właściwego dla roszczeń ze stosunku rachunku bankowego. Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się zasadniczo po 3 latach, a roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu co do zasady po 6 latach. Przy bardzo starych roszczeniach trzeba dodatkowo uwzględnić przepisy przejściowe dotyczące zmian terminów przedawnienia.

Trzeba również ustalić, czy bieg przedawnienia nie został przerwany. Zgodnie z art. 123 Kodeksu cywilnego może to nastąpić m.in. przez odpowiednią czynność przed sądem lub organem egzekucyjnym podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, a także przez uznanie roszczenia przez zobowiązanego. Mediacja oraz postępowanie wywołane wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej powodują obecnie zawieszenie biegu przedawnienia na czas ich trwania. Dlatego nie warto w pierwszej odpowiedzi pisać, że dług jest należny, prosić o raty ani zawierać ugody bez sprawdzenia dokumentów.

Jak odpowiedzieć firmie windykacyjnej?

Odpowiedź powinna być spokojna i formalna. Można wskazać, że nie uznajesz roszczenia co do zasady ani wysokości, prosisz o pełne dokumenty i zastrzegasz, że po ich analizie odniesiesz się do sprawy. Jeżeli postępowanie spadkowe nie było przeprowadzone, można dodać, że krąg spadkobierców nie został jeszcze urzędowo ustalony.

Po otrzymaniu dokumentów warto sprawdzić trzy kwestie: czy rzeczywiście jesteś spadkobiercą, w jaki sposób został przyjęty spadek i jaki jest limit odpowiedzialności oraz czy roszczenie nie jest przedawnione. Dopiero po tej analizie można decydować, czy prowadzić rozmowy z wierzycielem, sporządzić wykaz inwentarza, wystąpić o spis inwentarza czy bronić się przed roszczeniem.

Podsumowanie

Po otrzymaniu listu od firmy windykacyjnej dotyczącego długu zmarłego nie należy działać pochopnie. Najpierw trzeba ustalić, czy i na jakiej podstawie jesteś spadkobiercą, jaki był sposób przyjęcia spadku, czy odpowiedzialność jest ograniczona dobrodziejstwem inwentarza i czy roszczenie nie jest przedawnione.

Przy dobrodziejstwie inwentarza trzeba pamiętać, że podstawowy limit odpowiedzialności wyznacza wartość stanu czynnego spadku ustalona w wykazie albo spisie inwentarza, a nie wartość aktywów pomniejszona o długi. Równie ważne jest prawidłowe ujawnienie majątku i długów oraz właściwe postępowanie przy spłacaniu znanych wierzycieli.

FAQ

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 795 – ELI.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 468 – ELI.

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 1228 – ELI.

4. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1566 – ELI.

5. Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2015 r. poz. 539 – ELI.

6. Krajowa Rada Notarialna – Rejestr Spadkowy.