Dziedziczenie po rodzicu zmarłym przed 2007 r. a podatek od spadku

Spadek po rodzicu zmarłym przed 2007 r. a SD-Z2

W opisanej sytuacji kluczowe jest rozróżnienie dwóch dat: daty nabycia spadku oraz daty powstania obowiązku podatkowego. Na gruncie Kodeksu cywilnego spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia nie tworzą więc prawa do spadku, lecz potwierdzają je formalnie.

Jeżeli ojciec zmarł w 2006 r., to nabycie spadku nastąpiło w 2006 r. Sam fakt, że dzieci dopiero po śmierci matki dowiedziały się, że ojciec był współwłaścicielem domu, nie przesuwa daty nabycia spadku. Może to mieć znaczenie praktyczne przy wyjaśnianiu opóźnienia, ale nie pozwala zastosować zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Obecnie art. 4a ustawy przewiduje całkowite zwolnienie dla małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy, jeżeli spełnione są wymagane warunki, w tym terminowe zgłoszenie. Jednak przepis ten został wprowadzony od 1 stycznia 2007 r. i nie obejmuje nabycia, które nastąpiło wcześniej.

Dlaczego nie stosuje się zwolnienia dla najbliższej rodziny

Przepis przejściowy ustawy z 16 listopada 2006 r. stanowi, że do nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, które nastąpiło przed wejściem w życie tej nowelizacji, stosuje się przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r. Skoro ojciec zmarł w 2006 r., to nabycie udziału w domu po ojcu nastąpiło właśnie przed tą datą.

W konsekwencji formularz SD-Z2 nie jest właściwy dla spadku po ojcu zmarłym w 2006 r. Nie pomaga tu również zasada, która przy spadkach objętych art. 4a pozwala zgłosić nabycie w terminie 6 miesięcy od dnia późniejszego dowiedzenia się o nabyciu. Ten mechanizm dotyczy zwolnienia z art. 4a, a ono nie ma zastosowania do spadku nabytego przed 2007 r.

Takie stanowisko potwierdza orzecznictwo i praktyka organów podatkowych. W wyroku WSA w Krakowie z 7 września 2010 r., I SA/Kr 1157/10, wskazano, że zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn ma zastosowanie do nabycia własności rzeczy i praw majątkowych począwszy od 1 stycznia 2007 r. Podobnie Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 3 stycznia 2024 r., 0111-KDIB2-3.4015.230.2023.1.JS, uznał, że spadek po ojcu zmarłym w 2006 r. podlega zasadom sprzed 2007 r., a podatnik nie może skorzystać ze zwolnienia z art. 4a.

Deklaracja SD-3 i obowiązek podatkowy po akcie poświadczenia dziedziczenia

Czym innym jest data nabycia spadku, a czym innym data powstania obowiązku podatkowego. Przy spadku nabytym wiele lat temu, ale wcześniej niezgłoszonym, obowiązek podatkowy powstaje najczęściej dopiero wtedy, gdy nabycie zostaje formalnie stwierdzone pismem: przy postanowieniu sądu z chwilą jego uprawomocnienia, a przy notarialnym akcie poświadczenia dziedziczenia z chwilą jego zarejestrowania.

Od tej daty biegnie miesięczny termin na złożenie SD-3. Jeżeli akt poświadczenia dziedziczenia sporządzono i zarejestrowano u notariusza dwa miesiące temu, termin na SD-3 co do zasady już upłynął. W takiej sytuacji warto złożyć zeznanie jak najszybciej, dołączyć wymagane dokumenty i rozważyć złożenie czynnego żalu, jeżeli zachodzi ryzyko odpowiedzialności za nieterminowe złożenie zeznania.

Zeznanie SD-3 składa się do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Jeżeli kilku spadkobierców nabyło te same rzeczy lub prawa w takich samych udziałach, w praktyce możliwe jest wspólne zeznanie wraz z załącznikami SD-3/A, o ile spełnione są warunki z formularza i objaśnień. W pozostałych przypadkach każdy spadkobierca powinien rozliczyć swój udział osobno.

Kiedy urząd wyliczy podatek i kiedy trzeba go zapłacić

SD-3 nie jest formularzem, w którym podatnik sam ostatecznie ustala kwotę podatku do zapłaty. Podatnik wykazuje nabyte rzeczy i prawa, ich wartość, długi i ciężary oraz stopień pokrewieństwa. Następnie urząd skarbowy wydaje decyzję ustalającą wysokość podatku, jeżeli podatek jest należny.

Podatek płaci się zasadniczo w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Dopiero po doręczeniu decyzji wiadomo, jaka kwota została ustalona przez organ. Przy ustalaniu podatku znaczenie ma grupa podatkowa, czysta wartość nabytego udziału oraz kwoty wolne i skale podatkowe właściwe według przepisów stosowanych w danej sprawie.

Dzieci dziedziczące po ojcu są zaliczane do I grupy podatkowej. Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia z podatku w przypadku spadku nabytego przed 2007 r. Możliwe mogą być natomiast inne ulgi przewidziane w ustawie w brzmieniu właściwym dla danej sprawy, na przykład ulga mieszkaniowa, ale tylko wtedy, gdy spełnione są wszystkie jej warunki.

Spadek po mamie zmarłej niedawno trzeba rozliczyć osobno

W opisanym stanie faktycznym mama zmarła cztery miesiące temu. Jeżeli jej spadkobiercami są dzieci, to dla spadku po mamie zastosowanie mogą mieć aktualne przepisy o zwolnieniu dla najbliższej rodziny. Wtedy zasadniczo składa się SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Nie należy więc mieszać rozliczenia po ojcu i po mamie. Udział odziedziczony po ojcu, który zmarł w 2006 r., co do zasady wymaga SD-3. Udział po mamie, która zmarła już po wejściu w życie art. 4a, może korzystać ze zwolnienia po złożeniu SD-Z2 w terminie i przy spełnieniu pozostałych warunków. Jeżeli termin do SD-Z2 został przekroczony bez winy podatnika, od 2026 r. przepisy przewidują możliwość ubiegania się o jego przywrócenie, ale nie rozciąga to zwolnienia na spadki nabyte przed 2007 r.

Jeżeli dopiero po złożeniu SD-Z2 po mamie ujawni się dodatkowy składnik majątku, trzeba sprawdzić, czy można skorzystać z zasad dotyczących późniejszego powzięcia wiadomości o nabyciu, korekty zgłoszenia albo innych działań zależnych od tego, co dokładnie zostało już zgłoszone.

Co zrobić praktycznie w podobnej sprawie

Najpierw należy oddzielić masę spadkową po ojcu od masy spadkowej po mamie. W nieruchomości może bowiem istnieć udział należący do ojca, udział należący do mamy oraz udziały nabyte przez dzieci w różnych datach i z różnych tytułów. Dla podatku od spadków i darowizn ma to zasadnicze znaczenie.

Następnie warto ustalić datę rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia albo datę uprawomocnienia się postanowienia sądu, ponieważ od tej daty liczy się termin na SD-3 lub SD-Z2. Jeżeli termin na SD-3 już upłynął, zwłoka nie powinna być przedłużana. W zeznaniu trzeba wykazać realną wartość nabytego udziału i dokumenty wpływające na podstawę opodatkowania, w tym ewentualne długi i ciężary.

Jeżeli w sprawie występują nietypowe okoliczności, takie jak brak wiedzy o składniku majątku, nieuregulowany stan księgi wieczystej, dawne darowizny, spór między spadkobiercami albo sprzedaż nieruchomości po spadku, warto przeanalizować dokumenty przed złożeniem zeznań. W podobnych przypadkach pomocne może być też wyjaśnienie, jak wygląda sądowe stwierdzenie nabycia spadku, gdy nie korzysta się z notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie spadku po ojcu zmarłym w 2006 r. decydująca jest data śmierci spadkodawcy. To wtedy nastąpiło nabycie spadku, mimo że akt poświadczenia dziedziczenia sporządzono dopiero po latach. Ponieważ nabycie nastąpiło przed 1 stycznia 2007 r., zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz formularz SD-Z2 nie mają zastosowania.

Ta sama zasada intertemporalna ma znaczenie przy ustalaniu dziedziczenia po dziadku z lat osiemdziesiątych.

Spadkobiercy powinni złożyć SD-3 w terminie miesiąca od daty powstania obowiązku podatkowego, a jeżeli termin już minął, zrobić to niezwłocznie i rozważyć czynny żal. Podatek, jeżeli zostanie ustalony, płaci się po doręczeniu decyzji. Spadek po mamie zmarłej niedawno należy ocenić odrębnie, ponieważ dla niego mogą działać aktualne przepisy o zwolnieniu dla najbliższej rodziny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2006 nr 222 poz. 1629
4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 września 2010 r., I SA/Kr 1157/10
5. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 3 stycznia 2024 r., 0111-KDIB2-3.4015.230.2023.1.JS