Czy były małżonek dziedziczy po rozwodzie?

Odpowiedź na pytanie, czy były małżonek dziedziczy, zależy przede wszystkim od tego, czy w chwili śmierci spadkodawcy małżeństwo już ustało. Spadek otwiera się z chwilą śmierci, a spadkobierca nabywa go w tej samej chwili. Dlatego późniejsze zdarzenia, takie jak wpis wzmianki o rozwodzie do aktu małżeństwa, nie zmieniają kręgu spadkobierców ustalonego na dzień śmierci.

Trzeba też rozdzielić trzy kwestie: dziedziczenie ustawowe, dziedziczenie testamentowe oraz własność udziału w majątku wspólnym. Prawomocny rozwód wyłącza byłego małżonka z dziedziczenia ustawowego i pozbawia go prawa do zachowku jako małżonka. Nie odbiera mu jednak jego własnego udziału w majątku po ustaniu wspólności. Nie powoduje również automatycznego unieważnienia testamentu, w którym były małżonek został wskazany jako spadkobierca.

Istota problemu – rozwód, nieprawomocny wyrok i postępowanie w toku

Najczęstszy błąd polega na utożsamieniu wydania wyroku z zakończeniem małżeństwa. W praktyce należy ustalić nie tylko datę ogłoszenia wyroku, lecz przede wszystkim datę jego prawomocności. Dopiero prawomocny wyrok rozwodowy rozwiązuje małżeństwo w sposób, który wpływa na dziedziczenie ustawowe.

Jeżeli potrzebne jest ustalenie, kto w konkretnej konfiguracji rodzinnej ma prawo do dziedziczenia majątku, trzeba uwzględnić dokumenty stanu cywilnego, testament oraz osoby żyjące w chwili otwarcia spadku. W tym artykule najważniejsza pozostaje jednak granica między prawomocnym rozwodem a sprawą jeszcze niezakończoną.

Chwila ustania małżeństwa i znaczenie prawomocności wyroku

Małżeństwo ustaje wskutek rozwodu dopiero wtedy, gdy wyrok rozwiązujący małżeństwo staje się prawomocny. Orzeczenie jest prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy lub inny zwyczajny środek zaskarżenia. W typowej sprawie następuje to po bezskutecznym upływie terminu do wniesienia apelacji albo z chwilą wydania wyroku przez sąd drugiej instancji, jeżeli dalszy zwyczajny środek odwoławczy nie przysługuje.

Nie należy samodzielnie obliczać tej daty wyłącznie na podstawie dnia rozprawy. Znaczenie mogą mieć między innymi wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, skuteczne doręczenia, apelacja jednego z małżonków, zakres zaskarżenia oraz rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji. Najbezpieczniejszym dowodem jest odpis wyroku ze stwierdzeniem prawomocności albo urzędowe zaświadczenie sądu.

Jeżeli małżonek zmarł po ogłoszeniu wyroku sądu pierwszej instancji, lecz przed jego prawomocnością, w chwili śmierci nadal pozostawał w małżeństwie. Postępowanie rozwodowe nie jest kontynuowane przez spadkobierców w celu doprowadzenia do rozwodu pośmiertnego. Sąd umarza sprawę rozwodową, a spór o dziedziczenie rozstrzyga się według przepisów prawa spadkowego, w szczególności art. 940 Kodeksu cywilnego.

Odmienna jest sytuacja, gdy wyrok stał się prawomocny przed śmiercią, ale wzmianka o rozwodzie nie została jeszcze ujawniona w akcie małżeństwa. Wpis w rejestrze stanu cywilnego potwierdza zmianę stanu cywilnego, lecz nie przesuwa daty ustania małżeństwa. Dla spadku liczy się prawomocność wyroku.

Prawomocny rozwód wyłącza tylko dziedziczenie wynikające z samego małżeństwa. Jeżeli spadkodawca pozostawił ważny testament i powołał w nim byłego małżonka, taka osoba może dziedziczyć testamentowo. Rozwód nie odwołuje testamentu automatycznie. Dlatego po rozwodzie warto przejrzeć wcześniejsze testamenty, zapisy windykacyjne, dyspozycje wkładem na wypadek śmierci oraz wskazania osób uprawnionych w produktach finansowych.

Pozew o rozwód a wyłączenie małżonka od dziedziczenia

Jeżeli spadkodawca zmarł przed prawomocnym zakończeniem sprawy rozwodowej, żyjący małżonek pozostaje spadkobiercą ustawowym. Pozostali spadkobiercy nie mogą powołać się wyłącznie na konflikt, wieloletnie rozstanie, osobne zamieszkiwanie czy zaawansowany etap procesu. Mogą natomiast rozważyć powództwo o wyłączenie małżonka od dziedziczenia na podstawie art. 940 Kodeksu cywilnego.

Do wyłączenia potrzebne jest łączne spełnienie kilku warunków:

• spadkodawca przed śmiercią wystąpił o rozwód albo separację;
• żądał orzeczenia rozwodu lub separacji z winy żyjącego małżonka;
• żądanie przypisania temu małżonkowi winy było uzasadnione w świetle dowodów;
• z pozwem o wyłączenie występuje inny spadkobierca ustawowy powołany do dziedziczenia razem z małżonkiem;
• pozew zostaje wniesiony przed upływem terminów określonych w art. 940 § 2 Kodeksu cywilnego.

Nie wystarczy, że pozew rozwodowy złożył żyjący małżonek, a zmarły jedynie zgadzał się na rozwód bez orzekania o winie. Istotne jest żądanie pochodzące od spadkodawcy i zmierzające do wykazania winy drugiego małżonka. Może ono wynikać nie tylko z pierwotnego pozwu, lecz także z odpowiedzi na pozew lub późniejszego pisma procesowego, jeżeli zmarły jednoznacznie domagał się rozwodu lub separacji z winy żyjącego małżonka.

Sąd rozpoznający sprawę z art. 940 nie orzeka rozwodu po śmierci. Bada jedynie, czy żądanie spadkodawcy dotyczące winy było uzasadnione. Najważniejszym materiałem dowodowym są zwykle akta umorzonej sprawy rozwodowej: pozew, odpowiedź na pozew, protokoły rozpraw, wiadomości, dokumentacja medyczna, dokumenty policyjne, zeznania świadków i inne dowody wskazujące na przyczyny rozkładu pożycia.

Wyłączenie następuje dopiero na mocy wyroku sądu. Do tego czasu żyjący małżonek pozostaje osobą, która może być brana pod uwagę w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Jeżeli równolegle toczy się sprawa spadkowa, trzeba poinformować sąd spadku o pozwie z art. 940 i rozważyć wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sporu.

Majątek wspólny po rozwodzie a spadek

Brak prawa do dziedziczenia nie oznacza, że były małżonek traci majątek, który już do niego należał. Z chwilą ustania wspólności majątkowej dotychczasowy majątek wspólny staje się co do zasady współwłasnością w częściach ułamkowych. Punktem wyjścia są równe udziały małżonków, choć w odrębnym postępowaniu można żądać ustalenia nierównych udziałów, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki.

Jeżeli rozwód był prawomocny przed śmiercią, do spadku wchodzi udział zmarłego w niepodzielonym majątku po rozwodzie, a nie całość tego majątku. Były małżonek zachowuje swój udział, lecz nie otrzymuje dodatkowego udziału jako spadkobierca ustawowy. Może też być stroną sprawy o podział majątku wspólnego, rozliczenie nakładów, spłatę wspólnego kredytu lub korzystanie z nieruchomości.

Jeżeli śmierć nastąpiła przed prawomocnością rozwodu, najpierw ustala się, co należało do majątku wspólnego i jaki udział przysługuje żyjącemu małżonkowi. Dopiero udział zmarłego w tym majątku wchodzi do spadku. Następnie jest dzielony pomiędzy spadkobierców, do których może należeć także żyjący małżonek, o ile nie został wyłączony.

Ustrój majątkowy i dziedziczenie to dwie odrębne płaszczyzny. Sama intercyza nie odbiera małżonkowi statusu spadkobiercy, dlatego szerzej opisuje to artykuł o dziedziczeniu po małżonku przy rozdzielności. Podobnie dzieci z poprzedniego związku nie nabywają praw do udziału byłego małżonka, lecz mogą dziedziczyć udział należący do zmarłego; osobno omawiamy dziedziczenie przez dziecko z pierwszego małżeństwa.

Dokumenty i dowody, które trzeba przygotować

Dokumenty powinny pozwolić odpowiedzieć na cztery pytania: czy małżeństwo istniało w chwili śmierci, czy był testament, czy zmarły żądał rozwodu z winy małżonka oraz jaki majątek rzeczywiście wchodzi do spadku.

• Akt zgonu spadkodawcy – potwierdza datę otwarcia spadku i wyznacza najdłuższy termin na powództwo z art. 940 Kodeksu cywilnego.
• Odpis aktu małżeństwa z aktualnymi wzmiankami – pomaga potwierdzić rozwód lub separację, ale przy sporze warto uzyskać także dokument z sądu.
• Odpis wyroku rozwodowego ze stwierdzeniem prawomocności – rozstrzyga, czy rozwód nastąpił przed śmiercią.
• Zaświadczenie o dacie prawomocności – przydatne, gdy odpis wyroku nie zawiera czytelnej wzmianki albo zakres prawomocności wymaga wyjaśnienia.
• Pozew, odpowiedź na pozew i dalsze pisma rozwodowe – pokazują, kto żądał rozwodu, czy domagał się orzeczenia winy i jak formułował zarzuty.
• Akta sprawy rozwodowej – obejmują protokoły, zeznania świadków, dokumenty, nagrania i postanowienie o umorzeniu po śmierci małżonka.
• Testamenty – rozwód nie usuwa automatycznie byłego małżonka wskazanego w testamencie.
• Akty stanu cywilnego spadkobierców – akty urodzenia i małżeństwa potrzebne do wykazania pokrewieństwa oraz zmiany nazwiska.
• Dokumenty majątkowe – akty notarialne, księgi wieczyste, umowy kredytowe, wyciągi bankowe, umowy darowizny, faktury i dowody nakładów.
• Dowody daty uzyskania informacji o śmierci – korespondencja, zawiadomienie z sądu, potwierdzenie odbioru lub inne dokumenty mogą mieć znaczenie dla sześciomiesięcznego terminu.

Jeżeli nie masz dostępu do akt rozwodowych zmarłego, jako potencjalny spadkobierca lub osoba mająca interes prawny możesz złożyć do sądu wniosek o udostępnienie akt albo wydanie odpisów, wyjaśniając cel ich wykorzystania. Sąd oceni uprawnienie do wglądu. W pozwie można również wnosić, aby sąd rozpoznający sprawę o wyłączenie zwrócił się o akta rozwodowe.

Procedura krok po kroku

Działania przed sprawą

1. Ustal dokładny moment śmierci i datę prawomocności rozwodu. Nie opieraj się na ustnych informacjach rodziny ani na samej dacie wyroku.
2. Sprawdź, czy istnieje testament. Art. 940 dotyczy wyłączenia od dziedziczenia ustawowego, a nie automatycznego usunięcia osoby powołanej testamentem.
3. Przeczytaj żądania zmarłego w sprawie rozwodowej. Kluczowe jest, czy domagał się rozwodu lub separacji z winy żyjącego małżonka.
4. Ustal krąg pozostałych spadkobierców ustawowych. Pozew może wytoczyć osoba powołana do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem.
5. Oblicz oba terminy z art. 940 § 2 Kodeksu cywilnego. Zapisz datę, kiedy dowiedziałeś się o śmierci, oraz datę zgonu.
6. Zabezpiecz dowody winy. W pierwszej kolejności uzyskaj akta rozwodowe, a następnie ustal świadków i dokumenty, których w tych aktach brakuje.
7. Oddziel spór o dziedziczenie od podziału majątku. Przygotuj wstępne zestawienie składników i ich wartości, aby nie przypisać spadkowi własności byłego lub żyjącego małżonka.

Sąd, notariusz lub urząd

Jeżeli wszyscy zainteresowani są zgodni co do spadkobierców i nie ma sporu o wyłączenie małżonka, można rozważyć akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Notariusz nie rozstrzyga jednak sporu o zasadność żądania rozwodu z winy małżonka. Gdy pojawia się zarzut z art. 940, właściwa jest droga sądowa.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się do sądu spadku, czyli co do zasady sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli takiego miejsca w Polsce nie da się ustalić, właściwy jest sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Powództwo o wyłączenie małżonka jest odrębną sprawą procesową. Pozwanym jest żyjący małżonek, a powodem może być każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych dziedziczących razem z nim. Pozew powinien zawierać między innymi:

• oznaczenie sądu, stron i ich adresów;
• jednoznaczne żądanie wyłączenia pozwanego od dziedziczenia po wskazanym spadkodawcy;
• datę śmierci i opis pokrewieństwa stron ze spadkodawcą;
• wskazanie sprawy rozwodowej lub separacyjnej oraz żądania zgłoszonego przez zmarłego;
• opis faktów uzasadniających winę żyjącego małżonka;
• informację o zachowaniu terminu z art. 940 § 2 Kodeksu cywilnego;
• wartość przedmiotu sporu, gdy jest wymagana, oraz dowód uiszczenia opłaty;
• wnioski dowodowe, w tym o dołączenie akt sprawy rozwodowej;
• odpis pozwu i załączników dla strony przeciwnej.

Urząd stanu cywilnego nie rozstrzyga, kto dziedziczy ani czy żądanie rozwodu było uzasadnione. Może natomiast wydać odpisy aktów stanu cywilnego potrzebne do postępowania oraz ujawnić wzmiankę o prawomocnym rozwodzie.

Czynności po rozstrzygnięciu

Po prawomocnym wyroku wyłączającym małżonka należy przedłożyć go w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Jeżeli postępowanie spadkowe zostało wcześniej zawieszone, trzeba złożyć wniosek o jego podjęcie. Sąd ustali spadkobierców tak, jakby wyłączony małżonek nie należał do kręgu dziedziczących na podstawie małżeństwa.

Jeżeli wcześniej wydano prawomocne postanowienie spadkowe lub sporządzono zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia z udziałem małżonka, może być konieczne wszczęcie postępowania prowadzącego do zmiany lub uchylenia wcześniejszego potwierdzenia praw do spadku. Tryb zależy od tego, jaki dokument już istnieje i kiedy ujawniła się podstawa zmiany.

Następnie należy uporządkować kwestie podatkowe, bankowe i wieczystoksięgowe. Prawomocne stwierdzenie nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia służy między innymi do wykazania praw wobec banku, złożenia zgłoszenia podatkowego oraz ujawnienia spadkobierców w księdze wieczystej. Rozliczenie dawnego majątku wspólnego może wymagać odrębnej umowy albo postępowania o podział.

Terminy, koszty i ryzyka praktyczne

Najważniejszy termin wynika z art. 940 § 2 Kodeksu cywilnego. Pozew o wyłączenie małżonka należy wnieść w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym uprawniony spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, jednak nie później niż w ciągu roku od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. Oba ograniczenia działają równocześnie. Przykładowo późne uzyskanie informacji o śmierci nie wydłuży terminu poza pierwszą rocznicę zgonu.

Nie należy odkładać sprawy do czasu zakończenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Termin z art. 940 biegnie niezależnie od tego, czy sąd spadku wyznaczył rozprawę, czy notariusz odmówił dokonania czynności oraz czy zgromadzono już wszystkie dowody. Brak pełnych akt rozwodowych nie powinien prowadzić do biernego oczekiwania; w pozwie można złożyć wniosek o ich dołączenie.

Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku pobierana jest opłata stała 100 zł. Do kosztów mogą dojść opłata związana z wpisem do Rejestru Spadkowego, koszty odpisów, pełnomocnika, doręczeń, tłumaczeń i ewentualnych opinii. Koszt aktu poświadczenia dziedziczenia zależy od taryfy notarialnej, podatku VAT, liczby wypisów i dodatkowych czynności.

Opłata od pozwu z art. 940 zależy od procesowej kwalifikacji roszczenia i wartości przedmiotu sporu. Wartość tę trzeba powiązać z majątkowym skutkiem wyłączenia, zwykle z wartością udziału spadkowego, którego dotyczy spór. Przy dużym spadku opłata i ryzyko zwrotu kosztów przeciwnikowi mogą być istotne, dlatego pozew powinien zawierać realistyczną wycenę oraz przemyślane wnioski dowodowe.

Jeżeli równolegle potrzebny jest sądowy podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności, opłata od wniosku wynosi co do zasady 1000 zł, a przy zgodnym projekcie podziału 300 zł. Jest to jednak odrębne postępowanie od ustalenia spadkobierców i wyłączenia małżonka.

Do głównych ryzyk należą:

• przekroczenie krótkiego terminu na pozew z art. 940 Kodeksu cywilnego;
• błędne założenie, że sam pozew rozwodowy wyłączył małżonka od spadku;
• brak żądania orzeczenia winy żyjącego małżonka w sprawie rozwodowej;
• niewykazanie, że żądanie zmarłego dotyczące winy było uzasadnione;
• pominięcie testamentu powołującego byłego małżonka;
• uznanie całego dawnego majątku wspólnego za spadek;
• przeprowadzenie czynności notarialnej mimo istniejącego sporu lub nieobecności osoby mogącej dziedziczyć;
• poniesienie kosztów procesu w razie przegranej, w tym obowiązku zwrotu kosztów zastępstwa procesowego drugiej stronie.

Najczęstsze błędy i odpowiedzi na pytania

„Byliśmy w separacji faktycznej, więc małżonek nie dziedziczy”.
To nieprawidłowe założenie. Osobne zamieszkiwanie i brak więzi nie wyłączają małżonka automatycznie. Taki skutek ma prawomocny rozwód, prawomocna separacja albo wyrok wydany na podstawie art. 940 Kodeksu cywilnego, jeżeli spełniono jego przesłanki.

„Sąd ogłosił rozwód, więc od tego dnia jesteśmy rozwiedzeni”.
Nie zawsze. Wyrok sądu pierwszej instancji zwykle musi jeszcze stać się prawomocny. Datę trzeba potwierdzić w sądzie.

„W pozwie opisano winę małżonka, więc art. 940 na pewno zadziała”.
Sam opis zachowania nie wystarcza. Zmarły musi żądać rozwodu lub separacji z winy żyjącego małżonka, a sąd spadkowy lub sąd rozpoznający powództwo musi uznać to żądanie za uzasadnione.

„Notariusz rozstrzygnie, czy małżonek powinien dziedziczyć”.
Notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia tylko wtedy, gdy nie ma wątpliwości i konfliktu co do osób dziedziczących. Sporne wyłączenie wymaga wyroku sądu.

„Były małżonek niczego nie dostanie, bo nie jest spadkobiercą”.
Może zachować własny udział w dawnym majątku wspólnym, mieć roszczenie o spłatę lub zwrot nakładów, a także dziedziczyć na podstawie testamentu. Te prawa należy oceniać osobno.

„Dzieci byłego małżonka dziedziczą zamiast niego”.
Nie działa tu automatyczne zastępstwo. Dziecko byłego małżonka dziedziczy po zmarłym tylko wtedy, gdy jest także dzieckiem spadkodawcy, zostało przez niego przysposobione, zostało powołane testamentem albo zachodzi inna szczególna podstawa ustawowa. W praktyce osobnej analizy wymaga także pytanie, czy pasierbica dziedziczy po ojczymie.

FAQ

Czy były mąż lub była żona dziedziczy po prawomocnym rozwodzie?

Nie z ustawy. Osoba, która w chwili śmierci spadkodawcy była już prawomocnie rozwiedziona, nie jest małżonkiem w rozumieniu przepisów o dziedziczeniu ustawowym i nie ma zachowku jako małżonek. Może jednak dziedziczyć na podstawie ważnego testamentu.

Czy nieprawomocny wyrok rozwodowy wyłącza od spadku?

Nie. Do czasu prawomocności wyroku małżeństwo nadal istnieje. Jeżeli jeden z małżonków umrze wcześniej, żyjący małżonek co do zasady pozostaje spadkobiercą ustawowym, z możliwością wyłączenia go przez sąd tylko po spełnieniu warunków art. 940 Kodeksu cywilnego.

Czy sam pozew o rozwód pozbawia małżonka dziedziczenia?

Nie. Pozew nie kończy małżeństwa. Może jednak otworzyć drogę do powództwa o wyłączenie, jeżeli to zmarły żądał rozwodu lub separacji z winy żyjącego małżonka, żądanie było uzasadnione, a inny spadkobierca ustawowy wniesie pozew w terminie.

Kto może pozwać o wyłączenie małżonka?

Każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem. Nie wystarczy ogólny interes członka rodziny; powód musi należeć do kręgu dziedziczących ustawowo w danej sytuacji.

Jaki jest termin na pozew z art. 940 Kodeksu cywilnego?

Termin wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym uprawniony spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, jednak nie może przekroczyć roku od śmierci spadkodawcy. Pozew najlepiej przygotować natychmiast po uzyskaniu informacji o sprawie rozwodowej.

Czy małżonek pozostający tylko w faktycznej separacji dziedziczy?

Tak, co do zasady nadal dziedziczy. Faktyczna separacja nie jest tym samym co prawomocne orzeczenie separacji. Może jednak dostarczyć dowodów w sprawie z art. 940, jeżeli zmarły formalnie żądał rozwodu lub separacji z winy żyjącego małżonka.

Czy były małżonek ma prawo do mieszkania po rozwodzie?

Może mieć własny udział w mieszkaniu należącym wcześniej do majątku wspólnego. To prawo własności nie wynika z dziedziczenia i nie znika dlatego, że były małżonek nie jest spadkobiercą. Zakres praw zależy od ustroju majątkowego, podziału majątku i treści księgi wieczystej.

Czy rozwód unieważnia testament na rzecz byłego małżonka?

Nie automatycznie. Jeżeli testament nie został odwołany i jest ważny, były małżonek może zostać spadkobiercą testamentowym. Po rozwodzie warto więc świadomie zaktualizować testament i inne dyspozycje na wypadek śmierci.

Podsumowanie

Były małżonek nie dziedziczy ustawowo, jeżeli rozwód uprawomocnił się przed śmiercią spadkodawcy. Gdy śmierć nastąpiła wcześniej, nawet po ogłoszeniu wyroku, małżeństwo nadal istniało, a wyłączenie żyjącego małżonka wymaga spełnienia przesłanek art. 940 Kodeksu cywilnego i uzyskania osobnego wyroku. Najpierw należy zdobyć odpis wyroku z datą prawomocności, akta rozwodowe, akt zgonu i testamenty, a następnie pilnie obliczyć terminy. Niezależnie od dziedziczenia trzeba osobno ustalić udziały w dawnym majątku wspólnym.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 924, art. 925, art. 931–933, art. 935¹ i art. 940; tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 795.
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31, art. 43 i art. 56; tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 236.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 39, art. 363–365, art. 446, art. 628 oraz art. 669–670; tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 13, art. 38 i art. 49.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.